Paylaş
Hanefi Mezhebine Göre Vela
Question
VELA
S.1. Vela kaç çeşittir?
C.1. Vela iki çeşittir.
a. Nimet belası.
b. Müvälät eksi.
Nimet belası, itaka velasıdır. Hanefilerin çoğu bu velanın sebebi İtaka (azat etme) olduğunu söylerler, ancak bu görüş zayıftır. Çünkü birisine köle bir akrabası miras kalsa, onun üzerinden azat olur ve varis, o akrabasının mevlası olur, ancak burada itaka yoktur.
Sahih olan, sebep mülk üzerine özgürlüktür, çünkü hüküm sebebine izafe edilir. Müvalat velası akitle sabit olan veladır, çünkü müvalat, iki kişi arasında oluşan bir akiddir ve hüküm sebebine atfedilir. Her bir veliden matlup olan yardımlaşmadır. Cahiliyet devrinde insanlar bazı şekillerde yardımlaşırlardı. Bu şekillerden biri yemin etmekti. Islam şeriatı da vela ile yardımlaşmayı ikrar etti. Yardımlaşmadan dolayı Şeriat vela akdini sabit kilmiş ve bunun üzerine miras hukukunu bina etmiştir. Mirasta iki sebep arasında farklılıklar bulunur.
S.2. Velanın hükmü nedir?
C2. Kişi kölesini azat ettiginde kölenin velası onun olur. Aynı sekilde kadın kölesini azat ederse velası kadınındır. Hiç kimseye velası olmaması şartıyla azat ederse şart batıl olur, veläsı azat edenindir.
Mükateb hakkını eda ettikten sonra azat olur ve velasi efendisinindir. Mevlanın ölümünden sonra azat olursa, velası mevlasının varislerine aittir.
Mevlana öldüğünde, müdebbire ve ümmü’l-veled cariyeleri azat olur lar ve velåları da kendisinindir. Kişi rahim sahibi yakınlarını satın aldığında azat olurlar ve veláları alıcınındır.
Kişinin kölesi, başkasının cariyesiyle evlenip cariye hamile kaldığı halde azat edilirse, hem cariye ve hem de hamli azat olur, hamlin velası annesinin mevlasına aittir ve hiç bir surette başkasına intikal etmez. Anne azat oluşundan altı ay sonra doğurursa, çocuğun velası annesinin mevlasina ait olur.
Buna göre köle azat olduğu takdirde çocuğunun velasını annenin mevlásından babanın mevlasına intikal eder.
Bir acem (Arap olmayan) azat ettiğI Arap cariye ile evlenip, birkaç çocuğu olursa, Ebu Hanife’ye göre, çocukların velası annelerinin mevlasına aittir.
Azat etmekten gelen velilik mevlayı mirasta asabe yapar. Azat edilmiş kölenin nesepten asabeleri varsa, onlar mevladan daha evlâdırlar.
Azatlının nesepten asabeleri yoksa mirası azat eden kişiye aittir. Azatlı mevlasından sonra vefat ederse, mirası mevlanın erkek çocuklarına aittir, kızlara burdan pay yoktur. Kadınlar, ancak azat ettiklerinin veya azatlısının kitabet yaptıkları veya bunların kitabet yaptıklarının mevlası olabilirler.
Mevlå ölür, öz oğluyla başka bir oğlunun ogulları mirasçısı olarak kalırlarsa, azatlının mirası ancak öz oğluna verilir. Çünkü velâ büyüklere aittir.
Birisinin eliyle Müslüman olan, Islamına neden olan kişiyi kendisine vâris ve yerinde cinayet bedeli vermesi için mevla yapar veya başkası vasıtasıyla Müslüman olup, yine de onu kendisine mevla edinirse, vela sahihtir ve cinayet işlediği takdirde nakdi cezası mevlasına ait olur.
Varissiz ölenin mirası mevlasına ait olur. Vârisi varsa miras vârise aittir. Mevla edinen, cinayetin nakdi cezasını vermemişse, mevlasını değiştirebilir.
Mevlası, cinayetinin cezasını vermezse, velasını başkasına nakletme yetkisi kalkar.
Azat etmekle mevla olan kişi, Mevlâlığını başkasına devredemez.
Kolay Hanefi Fıkhı Soru Cevaplı
İtisam Yayınları
BENZER KONULAR:
Answer ( 1 )
Hanefi mezhebine göre “vela,” miras hukuku kapsamında kullanılan bir terimdir ve bir kişinin miras hakkı üzerinden belirli bir ilişkiyi ifade eder. Vela, bir kişinin miras bırakacağı kişinin yerine, onun mirasçılarıyla birlikte pay almasını sağlamak anlamına gelir. Bu bağlamda, vela, akrabalar arasındaki miras paylaşımlarını düzenler.
Özellikle, kadınların mirastan pay almasına yönelik önemli bir kural olan vela, kadınların miras hakkını koruyan bir uygulama olarak Hanefi mezhebinde yer almaktadır. Vela, erkeklerin aileye olan sorumluluğuyla birlikte kadınlara eşit pay dağıtılmasına olanak tanır.
Bu, Hanefi mezhebinin miras hukukuna bakış açısının bir parçasıdır. Vela’nın uygulanma şekli, bazı yerel farklılıklar gösterebilir ancak temel prensip, mirasçılık hakkı ve adaletli paylaşımdır.