TALAK (BOŞANMA)

S.1. Talak nedir?

C.I. Talak. Aslı itibariyle bağdan kurtulma demektir. Kadın talaka için, bu anlamda istiare olarak kullanılmıştır. Yani boşanmış kadın, nikah bağından çözümlü, kurtulmuş olur. Esir talakı, bırakılıp yoluna gitmesi demektir. Aynı sekilde sözú talak etmek, kayıtsız şartsız söylemek anlamina gelir. Mutlak tanıklık tarih kaydı olmadan şahitlik etmektir.

Şer’i Istılahta, Eşin veya vekilinin, nikåhı defetmesidir. Başka bir tanimla. Nikah mülkiyetinin izalesidir. Diger bir tanıma göre, nikâh kaydi mi, talak veya yerine geçebilecek bir lafızla, kaldırmaktır. Bunun hemen veya gelecekte olması fark etmez.

Bain talak. Iki kısımdır. Beynune suğra (küçük aydınlık). Bir talakla boşar sonra iddeti bitene kadar terk eder. Bu durumda yeni bir akit ve yeni bir mihrle tekrar evlenebilir. Beynune Kübra (Büyük ayrılık).

Üç talakla olan boşanmadır. Bu durumda kadın bir başkasıyla sahih bir nikah akdiyle evlenip cinsel ilişki yaşamadan, önceki eşine dönemez.

Ric’i talak. Bir veya iki talakla, talak veya bain söz itibar edilmeyecek bir lafızla olan boşanmadır. Bu durumda, iddet bitmeden eşini geri alabilir.

S.2. Kaç çeşit talak vardır?

C.2. Talak üç çeşittir.

a)Sünnet olan talāk.

b) En güzel (ahsen) talak.

c)Bidat olan talâk.

En güzel talak. Kadın hayızdan temizlenmiş halde iken ve bu temizlik müddeti içerisinde cinsî münasebette bulunulmadan bir talak ile boşamak ve iddeti bitinceye kadar kadını terk etmektir. Sünnet talāk. Kişi cinsellik yaşadığı eşini üç tuhurda üç talâkla boşamasıdır. Bidat talāk. Kişi eşini bir kelime (cümle) ile üç talâkla veya bir tuhurda üç talākla birden boşamasıdır.

Bu durumda talâk düşer ve kadın kocasından baine olur. Ayrıca eşini bidat talakla boşayan günahkar olur. Talâkta sünnet iki şekilde olur.

a)Vakitte sünnet. b)Adette sünnet.

Adette olan sünnette cinsel ilişkinin olup olmaması fark etmez. Vakitte olan sünnet, ancak kendisiyle cinsellik yaşanmış kadın hakkinda sabit olur. Vakitteki sünnet, cima yapılmadığı bir tuhurda kadını bir talâkla boşamaktır. Cinsel ilişki yaşanmışsa, hayızda veya tuhurda boşayabilir. Kadın küçüklük veya büyüklükten dolayı hayız görmüyor ve kocası da sünnete uygun olarak boşamak istiyorsa, bu durumda birer ay arayla birer talâkla boşar. Hayız görmeyen eşini, cima ile talâk arasına zaman sokmaksızın boşaması caizdir.

Cinsel ilişkiden sonra hamile kadının boşanması caizdir. Hamileyi sünnete uygun olarak boşamak, üç talâkla her iki talâkın arasını Ebu Hanife’ye ve Ebu Yusuf’a göre, bir ay müddet vererek boşamak tır. Muhammed’e göre, sünnet olan, hamile bir talâkla boşamaktır. Kişi eşini hayızda boşarsa, talak vaki olur, ancak eşini ric’at edip tekrar nikâhına alması müstehaptır.

Eşi temizlenip tekrar hayza girer ve tekrar temizlendiginde muayerdir, dilerse boşarım, dilerse geri nikâhına alır.

S.3. Kimlerin talakı vaki olur?

C3. Akıl ve balig olan her erkeğin talakı vaki olur. Buna göre çocuğun, delinin ve uyuyanun talaka geçersizdir.

Köle evlenip sonra boşanırsa talakı vaki olur, efendisinin boşaltmasıyla olmaz.

S4. Lafzına göre kaç kısım talak vardır?

C4. Kullanılan lafza göre talak iki kısma ayrılır. Sarih ve kinayeli. Sarih talak, sen bosun veya boşanmışsın, seni boşadım gibi açık ve net sözlerle olur. Bu sözlerle ancak ric’i talak våki olur ve sadece bir talák düşer.

Birden fazla niyet etse dahi bir talák düşer ve bu sözlerde niyete ihtlyaç yoktur.

Sen taláksın veya sen talākı boşsun veya sen kesin olarak boşsun sözlerle bir niyet yoksa bir ric’i talák düşer, eğer üç talâk niyet edilirse, üç talák birden düşer. Kinayeli talakta ancak, talak niyet edildiği ve durumun bunu gösterdigi takdirde boşanma gerçekleşir. Kinayeler iki kısımdır. Bunlardan şu üç lafız, iddetini çek, rahmini temizle ve sen yalnizsın, ric’i talakı gerektirir ve sadece bir talak düşer. Diğer kinayelerde boşanma niyet edilirse, bir bayin talāk düşer, eğer üç talak niyet edilirse, üç talāk gider, iki talāk niyet edilirse bir talak düşer. Sen bainsin (aynil mış), ilgin kesilmiştir, sen ayrısın, sen namahrersin, iplerin elindedir, ehline iltihak et, sen halisin, sen bilirsin, seni ehline hibe ettim, seni biraktım, senden ayrıldım, sen hürsün, başını, yüzünü ört, örtünü örtün, gurbete çık, kendine eş ara sözleri kinayedir.

Bu sözlerle beraber niyet yoksa boşanma olmaz. Ancak eşler aralarında boşanma müzakeresi yapıyorlarsa hüküm vermek bakımından bunlarla boşanma olur, fakat kişiyle Allah arasında ancak niyetle boşanma olur. Eşler talák müzakeresinde olmayıp, öfkeli ve kavga yapıyor larsa, sövme kastedilmeyen her kelime ile boşanma olur. Ancak sövmek maksadıyla sarf edilen sözlerle boşanma niyeti yoksa talāk vaki olmaz. Talâk, sen bayin bir şekilde boşsun veya talakın en şiddetlisi, en fahiş veya şeytan ve bidat talākla yahut dağ ve evin dolusu talakla boşsun gibi, bir çeşit fazlalık ve şiddetle vasıflandırılırsa, bain talák olur. Talak, sen boşsun veya boynun boştur, ruhun veya bedenin veya gövden yahut fercin (tenasül uzvu) ya da yüzün boştur gibi sözlerle, kadının bütün vucuduna veya bunu ifade eden bir azaya izafe edildiğinde talák düşer.

Aynı şekilde, yarin veya üçte birin boştur gibi kadının vücudunun çoğunluğunu ifade eden sözlerle de talák düşer. Elin veya ayağın boştur gibi sözlerle talâk düşmez.

Yarım talâkla veya bir talâkın üçte birisiyle boşamak bir talākın düşmesini gerektirir.

S.5. Boşanmaya zorlanmış ve sarhoşun talakı vaki olur mu?

C.5. Zorlanan ve sarhoş olan kişinin talakı vakidir.

S.6. Dilsizin işaretle talakı düşer mi?

C.6. Dilsizin talâkı işaretle vaki olur.

S.7. Nikâha izafe edilmiş talakın hükmü nedir?

C.7. Talak, seninle evlenirsem sen boşsun veya evlendiğim kadın boştur şeklinde nikâha izafe edilirse, nikâh olur olmaz talâk düşer.

S.8. Bir şarta bağlanmış talakın hükmü nedir?

C.8. Talak, sen eve girdiğinde boşsun gibi, bir şarta bağlanırsa, şart oluştuğunda talak vaki olur.

S.9. Eşi olmayan bir kadını boşayabilir mi?

C.9. Talakın izafesl, ancak boşayanın talaka malik olması veya mül kane izafe etmesiyle sahih olur. Buna göre, yabancı bir kadına eğer eve girersen sen boşsun denilirse, sonra aynı kadınla evlenir ve kadın da eve girerse boşanmaz.

S.10. Talakta şart kelimeleri nelerdir?

C.10. Şart lafızları şunlardır. İn (eger), iza (…zaman, vakit), iza mā (.ne zaman, .vakit), meta (…zaman, ne zaman, ..vakit), meta mã (ne zaman, ne vakit, …zaman), külle (hep, her bütün), külle må (her ne zaman, her ne). Bu edatlarla yapılan şart bir defa meydana gelirse yemin tamam olur. Küllema kelimesi hariç, çünkü Küllemada üç talāk düşünceye kadar, talāk şartla beraber tekrarlanır. Yeminden sonra, nikâhın yok olması yemini bozmaz. Buna göre eğer şart kocanın mülkünde oluşursa yemin yerine gelir ve talák vaki olur. Şart kocanın mülkü dışında oluşmuşsa, yemin yerine gelmiş olur, ancak talák vaki olmaz.

Eğer eşler şartın varlığında ihtilafa düşerlerse, söz kocanındır. Ancak kadın aksini delil ile ispatlarsa, dava değişir. Buna göre, eğer şart ancak kadının beyanıyla bilinirse, söz kadınındır.

Örneğin koca eşine, eğer hayız görürsen boşsun derse, kadın da, ben hayız gördüm dediğinde boşanır. Koca eşine, hayız gördüğünde hem sen, hem de falan eşim boşsun derse, kadın ben hayız gördüm dediğin de, kendisi boşanmış olur, fakat diğer kadın boş olmaz.

Adam karısına hayız gördüğün zaman sen boşsun dediğinde, kadın ilk gördügü kanla üç gün devam etmeden boş olmaz. Üç gün dolunca, kan gördüğü andan itibaren boş olduğuna hükmedilir.

Eşine bir hayız gördüğün zaman boşsun dediğinde, kadın hayızdan temizlenmeden boş olmaz.

S.11. Cariye’nin talaka kaçtır?

C11. Cariyenin talakı iki, hür kadının ise üçtür, kocanın hür veya köle olması fark etmez.

S.12. Gerdege girmeden boşamanın hükmü nedir?

C 12. Eşiyle cinsel ilişki yaşamadan, üç talakla boşarsa, üçü de dus müş olur. Talak İle ayırarak boşarsa, birinci talakla bain olur ikinci talak düşmez. Sen bir ve bir talakla boşsun derse, bir talak vaki olur. Birden önce bir talakla boşsun dediğinde, Iki talak düşer. Birden sonra bir talakla boşsun derse bir talak gider. Birden sonra bir veya birle beraber bir dense iki talak düşer.

S13. Şartlara neler terettüp eder?

C.13. Eve girdiğinde bir talakla boşsun dediğinde, kadın eve girdigi takdirde, Ebu Hanife’ye göre bir talakla boş olur. Mekke’de boşsun denirse Mekke’nin herhangi bir yerinde bulunduğu takdirde boşanır.

Aynı şekilde evde boşsun denirse, evin neresinde olursa talak vaki olur.

Mekke’ye girdiğin zaman benden boşsun derse, Mekke’ye girmeden talak duşmez. Yarın boşsun derse şafakla beraber boşanmış olur.

S.14. Talakta kadını muhayyer bırakmanın hükmü nedir?

C.14. Eşine, talak niyetiyle, kendini seç veya kendini boşa derse, kadın meclisten kalkmadığı sürece kendini boşayabilir. Ancak meclisten kalkar veya başka bir işe başlarsa, seçim hakkı kalmaz. Kendini seç sözüyle kadın seçerse, bir bain talakla boş olur, eşi niyet etse de üç talak düşmez. Erkeğin veya kadının sözlerinde “kendi” lafzı geçmesi gerekir. Kendini boşa sözüyle kadın kendini boşarsa, bir ric’i talak olur, kadın kendini üç talakla boşar eşi de bunu niyet ederse, üç talakla boş olmuş olur. Istediğin zaman kendini boşa derse, kadın mecliste veya daha sonra kendini boşayabilir. Eşine, eğer beni seviyor veya nefret ediyorsan boyun derse, kadın seviyorum veya nefret ediyorum dediğinde, kalbindeki, sözlerinin aksi olsa da boşanmış olur.

S.15. Talak hakkını başkasına vermenin hükmû nedir?

C.15. Birisine, eşimi boşat derse, vekil mecliste veya daha sonra boşatabilir. Eğer istersen boşat derse, ancak mecliste boşatabilir.

S.16. Ölüm hastalığında boşamanın hükmü nedir?

C.16. Eşini ölüm hastaliğında boşama ve iddet bitmeden ölürse, esi varis olur, ancak iddet bittikten sonra ölürse, kadın mirastan pay alamaz

S.17. Talakta istisnanın hükmü nedir?

C.17. Esine, ara vermeksizin, Allah dilerse sen boşsun derse, talak vaki olmaz. Bir hariç üç talakla boşsun denirse, iki talak düşer. İki hariç üç denirse, bir talak vaki olur.

S.18. Eşlerden birisi digerinin bir kısmına malik olmasının hükmü nedir?

C.18. Erkek (köle) eşini satın alırsa veya bir kısmına malik olursa yahut kadın eşini veya bir kısmını alırsa, birbirlerinden ayrılırlar.

Kolay Hanefi Fıkhı Soru Cevaplı
İtisam Yayınları