Hadis çeşitleri ve açıklamaları

Hadis, İslam dininde Hz. Muhammed’in (s.a.v.) sözleri, fiilleri, onayları (bir olay karşısında sessiz kalması) ve fiziksel özellikleri ile karakterine dair tanımlamaları ifade eden terimdir.

Kısaca özetlersek:

Hadis, Peygamberimiz’in sünnetinin (yol, yöntem) sözlü veya yazılı olarak bize ulaşan kayıtlarıdır. Kur’an-ı Kerim’den sonra İslam’ın ikinci temel kaynağını oluşturur.

HADİS ÇEŞİTLERİ: KAPSAMLI BİR MAKALE

Hadisler, Kur’ân’dan sonra İslâm’ın ikinci temel kaynağıdır. Hz. Peygamber’in (s.a.s.) sözleri, fiilleri ve onayları (takrirleri) Müslümanların dinî hayatında temel bir rol üstlenir. Hadis ilmi, Resûlullah’tan nakledilen bu rivayetlerin sıhhatini, içeriğini, nakil yollarını ve kaynak değerlerini inceleyen geniş bir ilim dalıdır. Bu ilmin en önemli başlıklarından biri hadislerin “çeşitleri”dir.

Hadisler birçok açıdan tasnif edilmiştir. Klasik hadis usûlünde bu tasnifler genellikle üç ana kategori altında incelenir:

Sened (râviler zinciri) açısından hadis çeşitleri

Metin (içerik) açısından hadis çeşitleri

Kabul–reddedilme (sıhhat) açısından hadis çeşitleri

Aşağıda her başlığı kaynaklarıyla birlikte açıklıyorum.

1) Sened Açısından Hadis Çeşitleri

Bu tasnifte hadis, kendisini nakleden râvilerin sayı ve sıhhat durumuna göre değerlendirilir.

A. Mütevâtir Hadis

Sahabeden itibaren her tabakada yalan üzerinde birleşmeleri aklen mümkün olmayan toplulukların rivayet ettiği hadistir.

Özellikleri:

Nakledenlerin sayısı çoktur.

Yalan üzere birleşmeleri mümkün görülmez.

Kesin bilgi (ilm-i yakîn) ifade eder.

Örnek:
“Men kezebe aleyye muteammiden felyetebevve’ mek’adehu mine’n-nâr — Kim benim adıma yalan uydurursa cehennemdeki yerine hazırlansın.”
(Kaynak: Buhârî, İlim 38; Müslim, Mukaddime 3)

B. Meşhur Hadis

İlk tabakada bir veya birkaç kişi tarafından rivayet edilip sonraki tabakalarda yaygınlaşan hadistir.

Örnek:
“El-müslimu men selime’l-müslimûne min lisânihî ve yedihî — Müslüman, Müslümanların elinden ve dilinden emin olduğu kimsedir.”
(Kaynak: Buhârî, İman 4; Müslim, İman 65)

C. Âhâd Hadis

Sahabe döneminde veya diğer tabakalarda râvi sayısı mütevâtir düzeye ulaşmayan hadistir.

Kendi içinde üçe ayrılır:

Garîb: Bir tabakada tek râvili

Azîz: En az iki râvili

Meşhur: İlk tabaka az, sonraki tabakalar çok

2) Metin (İçerik) Açısından Hadis Çeşitleri

A. Kavlî Hadis

Hz. Peygamber’in bizzat söylediği sözlerdir.

Örnek:
“İnnemel-a‘mâlü bi’n-niyyât — Ameller ancak niyetlere göredir.”
(Kaynak: Buhârî, Bed’ü’l-Vahy 1)

B. Fiilî Hadis

Resûlullah’ın yaptığı davranışların nakledilmesidir.

Örnek:
Sahâbenin anlatımıyla: “Resûlullah (s.a.s.) namazda ellerini omuz hizasına kadar kaldırırdı.”
(Kaynak: Buhârî, Ezan 90)

C. Takrîrî Hadis

Ashabın yaptığı bir işin, Peygamber tarafından görülüp onaylanmasıdır.

Örnek:
Sahabeden iki kişinin su bulamadığı için teyemmüm edip namaz kılması ve Resûlullah’ın bunu onaylaması.
(Kaynak: Ebû Dâvûd, Tahâret 125)

D. Sîretî / Vasıf İçeren Hadis

Peygamber’in ahlâkı, yaratılışı ve kişisel özelliklerini anlatan rivayetlerdir.

Örnek:
“Resûlullah insanların en cömertiydi.”
(Kaynak: Buhârî, Bed’ü’l-Vahy 5)

3) Kabul Edilme (Sıhhat) Açısından Hadis Çeşitleri

Bu tasnif hadislerin güvenilirlik derecesini belirlemek için yapılır. Hadis usûlünün en önemli tasnifidir.

A. Sahih Hadis

Beş şartı taşır:

Râvileri adil olacak

Râvileri zabt sahibi olacak

Sened kesintisiz olacak

Şâz (güvenilir râvilere aykırı) olmayacak

İlletli olmayacak

Örnek: Sahihayn’da geçen hadisler bu türdendir.

B. Hasen Hadis

Sahih ile zayıf arasında, râvisinin zabtının sahih seviyesinde olmadığı rivayetlerdir ancak kabul edilir.

Kaynak: Tirmizî hasen kategorisini yaygın kullanmıştır.

C. Zayıf Hadis

Adalet veya zabt yönünden zayıf bir râvisi olan veya senedi kesik olan hadistir.

Zayıf hadis sebepleri:

Sened kopuklukları

Râvinin zayıf hafızalı olması

Gizli illetler

Güvenilir râvilere aykırılık (şuzûz)

Diyanet ve fakihlerin ölçüsü:
Zayıf hadis fazilet, zikir, ahlak alanında —şartlarıyla— kullanılabilir; ibadet hükmü konulmaz.

D. Mevzû (Uydurma) Hadis

Peygamber’e ait olmayan, sonradan uydurulmuş sözlerdir.

Kaynaklar: İbnü’l-Cevzî – el-Mevzû‘ât; Süyûtî – el-Le’âlî’l-Masnûa.

SONUÇ

Hadis çeşitlerini bilmek, rivayetleri doğru anlamanın temel şartlarındandır. Müslümanlar için güvenilir kaynaklardan gelen sahih rivayetler dini hükümlerde ölçüdür. Metin ve sened açısından yapılan bu tasnifler sayesinde hadis bilimi, Peygamber mirasının korunması için sağlam bir ilmi zemin oluşturmuştur.

Hâdislere yapılan itirazlar ve cevapları

Dini Siteler

BENZER KONULAR:

• Ricâlü’l-Hadis Ne Demek? Kısaca
• Müşkilu’l Hadis Ne Demek? Kısaca
• Müselsel Hadis ne demek? Kısaca
• Müsned Hadis ne demek? Kısaca
• Münker Hadis- Maruf Hadis ne demek? Kısaca
• Tümünü görüntüle.
• Çeşitli Konularda İslamî Hükümler
• Bal İle İlgili Hadisler Arapça Türkçe
• Gümüş Nedir? Kur’anda ve Hadislerde Gümüş Kavramı
• Hadisle ilgili kaynaklar
• Açıktan yardım yapmak hakkında ayet ve hadisler
• Tümünü görüntüle.
• Dini soru sor Cevap Al
• Dini soru sorabileceğim site arıyorum ?
• Dini soru sor Cevap Al Sitesi Hakkında Bilgi
• Dini soru sor kimin?
• Dini soru sor imamlar cevaplıyor
• Tümünü görüntüle.