Borçlu indirimi faiz mi?

1)-Borçlunun 1000 tl borç aldığında borçluyla alacaklı bunu takside bölmesi caiz mi?
2)-Borç aldıktan belli müddet sonra konuşup böyle bir anlaşma yapmak caiz olur mu? veya kişi zor durumdadır 500 u şimdi verir sonra alacaklıya söyler oda kabul eder 500 ude diğer zaman vermesi caiz olur mu?
3)-Borçlunun 30.000 tl borcu kaldığını düşünürsek başta değil de daha ödeme zamanına daha varken eğer erken ödersen alacaklı 20.000 tl ver yeterli diyebilir mi?
4)-Alacaklı borç verdiğinde borçlu kendi aralarında illa adet olan bir hediye mi verebilir? yani alacaklıya hep çay ısmarlayanın yine çay ısmarlaması gibi ? Yoksa ben 100.000 borç veren bir arkadaşıma bu yardımından ötürü yemek ısmarlarsan faiz midir?

CEVAP:

Erken ödeme indirimi ve borç ilişkilerinde yapılan eklemeler, İslam hukukunda (fıkıh) faiz (riba) kapsamında değerlendirilen hassas konulardır. Sorularınızı Hanefi mezhebi başta olmak üzere genel fıkıh prensipleri çerçevesinde cevaplandırayım:

Genel Kural (Prensip):

Bir borç ilişkisinde, vade ile borç miktarının artması faizdir (haramdır). Ancak borç verenin, borçlunun erken ödemesi durumunda alacağından feragat etmesi (erken ödeme indirimi yapması) caiz midir? Bu konuda mezhepler arasında görüş ayrılığı vardır:

Hanefi ve Hanbeli Mezhebine göre (tercih edilen görüş): Borçlu borcunu vadesinden önce ödemek istediğinde, alacaklının “erken ödersen şu kadarını silerim” demesi caiz değildir (mekruhtur/haramdır). Çünkü bu, borcun bir kısmına karşılık zaman kazanma (veya zamandan feragat etme) anlamına gelir ki bu da faize benzetilmiştir. Alacaklı, vadesi gelmemiş bir alacağını tahsil etmek için alacağından vazgeçmektedir; bu, “peşin ödemede indirim” olarak kabul edilir ve caiz görülmemiştir.

Şafii ve Maliki Mezhebine göre: Bu durum caizdir. Borçlu borcunu erkenden ödemek istediğinde, alacaklının bir kısmını silmesi veya indirim yapması caizdir.

Günümüzde birçok alim, özellikle borçlunun zor durumda kalmaması ve iyi niyetli ödemeleri teşvik için Şafii görüşünü uygulamakta veya ihtiyaç durumunda bu ruha göre hareket edilebileceğini belirtmektedir. Ancak ihtiyatlı olan (takva), Hanefi görüşüne göre hareket edip, erken ödeme indirimini bir şart veya vaat haline getirmemektir.

Şimdi sorularınıza tek tek cevap verelim:

1) Borcun Taksitlendirilmesi (1000 TL Örnek)

Borç verildiği anda, “Şu kadarını şu tarihte, şu kadarını bu tarihte ödeyeceksin” diye anlaşmak (taksitlendirmek) kesinlikle caizdir. Bu, tarafların karşılıklı rızasıyla yapılan meşru bir vadelendirmedir. Borcun aslını artırmadan sadece ödeme zamanını belirlemekte bir sakınca yoktur.

2) Sonradan Taksitlendirme Yapmak

Borç alındıktan sonra, ödeme günü geldiğinde borçlu “Ödeyemiyorum” derse ve alacaklı da “Tamam, şu kadarını şimdi alayım, kalanını sonra öde” derse, bu da caizdir.

Önemli Nokta: Burada dikkat edilmesi gereken, bu erteleme karşılığında borca ek bir ücret (faiz) eklenmemesidir.

Zor Durumdaki Kişi: Borçlunun 500 TL’si vardır, kalanını sonra vermek ister. Alacaklı da kabul eder. Bu, tamamen tarafların rızasına dayalı, meşru bir yeniden yapılandırmadır. Zor durumdaki kişiye kolaylık sağlamak İslam’ın özünde tavsiye edilir.

3) Vadeden Önce Erken Ödeme İndirimi (30.000 TL’yi 20.000 TL’ye düşürmek)

Bu, sorunuzun en kritik kısmıdır.

Hanefi Mezhebine Göre: Eğer bu indirim, borç verilirken şart koşulmuşsa veya ödeme zamanı gelmeden önce böyle bir vaatte bulunulup sonra öyle ödenmişse, bu caiz değildir (tahrimen mekruh/faiz şüphesi).

Değerlendirme: “Vadesi gelmemiş 30.000 TL alacağım var. Bana şimdi 20.000 TL ver, gerisini sana bağışlıyorum” demek, fıkıhta “vade karşılığı indirim” olarak görülür. Alacaklı, 10.000 TL’den vazgeçerek parasını 6 ay (veya 1 yıl) önce almayı tercih etmektedir. Bu işlem, paranın zaman değerini fiyatlandırmak anlamına gelir ki bu da faizin ta kendisidir. Bu nedenle ihtiyatlı olan, bu şekilde bir anlaşma yapmamaktır.

4) Hediyeleşme ve İkram (Çay, Yemek)

Bu konu ikiye ayrılır:

Örf ve Adet Haline Gelen (Karşılıksız İkram): Borçlu, borç aldığı için değil de, zaten arkadaşı olduğu için her zaman çay ısmarlıyorsa ve bu adet halindeyse, bunu yapmaya devam etmesinde bir sakınca yoktur. Önemli olan, bu ikramın borç sebebiyle yapılmamasıdır.

Borca Karşılık Yapılan İkram: Eğer bir kişi, “Falan bana 100.000 TL borç verdi, ona bir yemek ısmarlayayım” derse ve bu yemek, borç sebebiyle, teşekkür amaçlı da olsa yapılırsa, bu durum faiz şüphesi doğurabilir. Çünkü borç veren kişi, verdiği borç sebebiyle menfaat (yemek) elde etmiş olur.

Hadis-i Şerif: “Bir kimse, kardeşine bir borç verir de, o borçlu kendisine bir hediye gönderir veya bineğine bindirirse, onu kabul etmesin. Meğer ki bu, önceden aralarında böyle bir alışveriş (hediyeleşme) adeti olsun.” (İbn Mace)

Sonuç: Borç sebebiyle hediye veya yemek kabul etmek, ihtiyaten caiz görülmemiştir. Ancak zaten önceden beri gidip gelen, birbirine ikramda bulunan samimi arkadaşların bu adetlerini devam ettirmelerinde bir beis yoktur. Yine de bu konuda çok hassas olmak gerekir. En doğrusu, borç ilişkisi boyunca hediyeyi/ikramı borç verenin değil, borçlunun kabul etmesi ve bu tür menfaatlerin borç konusu edilmemesidir.

Özetle:

Taksitlendirme caizdir.

Sonradan anlaşarak taksitlendirme (faiz eklemeden) caizdir.

Erken ödeme indirimi (peşin ödemede kırmak) ihtiyatlı görüşe göre caiz değildir.

Borç sebebiyle hediyeleşmek caiz değildir, ancak önceden var olan adet üzere yapılan ikramlar bundan müstesnadır.

Allah en doğrusunu bilir.

Dini Siteler

BENZER KONULAR:

• Borcu geciktirilen kredi kartı için ödenen ceza tutarı faiz midir?
• Borçlu ölmek
• Borç alınan parayı iade ederken (öderken) enflasyon farkı verilir mi?
• Zekât verirken Borçlar düşülür mü?
• Ölen Kişinin namaz borcu nasıl ödenir Diyanet
• Tümünü görüntüle.
• Faiz ile ev almak haram mıdır?
• Kredi kartı puanları caiz mi
• Kambiyodaki kesinti caiz midir?
• Şirket üstüne telefon alıp vergisini düşürmek caiz midir
• Hanefi Mezhebine Göre Şuf’a
• Tümünü görüntüle.
• Dini soru sor Cevap Al
• Dini soru sorabileceğim site arıyorum ?
• Dini soru sor Cevap Al Sitesi Hakkında Bilgi
• Dini soru sor kimin?
• Dini soru sor imamlar cevaplıyor
• Tümünü görüntüle.