Paylaş
Kambiyodaki kesinti caiz midir?
Question
Kambiyodaki kesinti faiz midir?
Kambiyo, borçları güvence altına almak demektir. Vakti belirlenmiş bir zamanda borcun alınmasıdır. Ancak taraflar bu borcun daha erken ödenmesi için bir rakam üzerinde anlaşırlarsa bu haram olur. Çünkü zamanın erkene alınıp bunun karşılığında bir bedelin ödenmesi durumu vardır. (Para, mal vs.)
Beni Kurayza Yahudilerine karşı söylenen “Borcu almakta acele edin” hadisi ise isnadı zayıf olan bir hadistir. Cumhuru ulemaya göre ödeme konusunda üzerinde anlaşma yapılmış bir zamanda kesinti veya artırım yapmak faiz olur. Çünkü borcun süresini uzatmakla artırım yapılmış, süreyi kısaltmakla da eksiltme yapılmış olur ki bu faize girer.
Ancak borcun daha erken ödenmesi konusunda akidde bir şart koşulmamışsa, iki taraf da böyle bir uzlaşı içinde olmamasına rağmen sonradan erken ödeme için fiyatın düşürülmesi caizdir. Çünkü bunda önceden pazarlık yapılmayıp sonradan ortaya çıkan bir durum vardır. Hanbeli ve Malikiler bunu caiz görmüşlerdir. Uluslararası İslâm Fıkhı Toplantısında da bu karar alınmıştır. (Karar No: 64, 2/7)
Yine borcu veren kişi, akid yapılmamışsa, vermiş olduğu paranın miktarını (gönlünden koparak) düşürebilir. Çünkü bu borç veren kişinin bir uygulamasıdır. Bu konuda da borcu verenle alan arasında daha önceden bir pazarlık ve akit yapılmamıştır.
(96) Selem akdi: Ortada olmayan bir malı, parasını ödeyerek sipariş etmek demektir. (M)
(99) Mesela 1000 d borç veren kişi karşı tarafın zor durumda olduğunu, ödeme konusunda sıkıntı çekeceği biliyorsa bana dokuz yüz versen kâfi diyebilir. (M)
Kaynak: Günümüz meselelrine fetvalar, Prof. Dr. Vehbe Zuhayli S.87
CEVAP:
Kambiyodaki kesinti meselesi fıkhi olarak hassas bir konudur ve faiz (riba) yasağı çerçevesinde değerlendirilir. Sorduğunuz durum, yani vadeli bir borcun erken ödenmesi karşılığında bedelde indirim yapılması meselesi klasik fıkıhta ve günümüz İslami finans çevrelerinde tartışılmıştır.
1. Faiz Kapsamına Giren Durumlar (Caiz Olmayan):
Eğer borç akdi sırasında şu şekilde bir şart konulursa:
“Borcunu erken ödersen indirim yapılır.”
“Vadesini uzatırsan fazlasını ödeyeceksin.”
Bu gibi şartlar faiz (riba) kapsamında değerlendirilir ve haramdır. Çünkü bu durumda zamanın bir bedel karşılığı alınıp satılması söz konusudur.
2. Sonradan Yapılan İndirim (Caiz Olan):
Ancak borç ilişkisi kurulurken böyle bir şart koşulmamışsa, yani:
Akitte herhangi bir erken ödeme karşılığında indirim vaadi yoksa,
Taraflar daha sonra gönüllü olarak anlaşarak bir indirim yaparlarsa,
Bu indirim borç verenin kendi rızasıyla yapılmışsa,
Bu durumda indirim caiz olur ve fıkhen faiz sayılmaz. Çünkü burada bir ön şart veya pazarlık yoktur, borç veren sadece iyilikte bulunmuştur.
3. Fetva ve Görüşler:
Hanbeli ve Maliki mezhepleri, bu tür gönüllü ve sonradan yapılan indirimi caiz görmüştür.
Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi de bu görüşü desteklemiş ve bu tür uygulamaların faiz kapsamına girmediğini belirtmiştir. (Karar No: 64, 2/7)
Prof. Dr. Vehbe Zuhayli de aynı görüştedir: Akit anında şart koşulmayan, sonradan yapılan indirim caizdir.
4. Delil ve Hadis Değerlendirmesi:
Bahsettiğiniz “Borcu almakta acele edin” hadisi, isnadı zayıf kabul edildiğinden fıkhi hüküm için temel alınmamıştır. Ulemânın büyük çoğunluğu, borç karşılığı yapılacak erken ödeme-indirim pazarlığını faiz kapsamında değerlendirmiştir.
Sonuç:
Kambiyo işlemlerinde erken ödeme karşılığında peşin pazarlıkla yapılan kesinti caiz değildir (faiz olur).
Ancak erken ödeme sonrasında, önceden şart koşulmamış ve gönüllü yapılan bir indirim caizdir.
İsterseniz bu konuda Diyanet İşleri Başkanlığı’nın da fetvasını araştırabilirim.
BENZER KONULAR:
Answer ( 1 )
Kambiyo işlemleri, İslam hukukunda borç ilişkileriyle ve borçların güvence altına alınmasıyla ilgili önemli bir konudur. Bu işlemde, bir kişi bir başkasına belirli bir süre sonra ödeme yapılmak üzere borç verir, ancak bu borcun erken ödenmesi durumu ve borcun erken ödenmesi için yapılacak kesinti veya ödeme azaltma konusu İslam hukukunda dikkatlice ele alınmalıdır.
Kambiyodaki Kesinti Caiz Midir?
Kambiyodaki kesinti, genellikle borcun erken ödenmesi durumunda ortaya çıkan bir uygulamadır. Eğer borç veren ve borç alan arasında önceden bir anlaşma yapılmışsa ve bu anlaşma çerçevesinde erken ödeme için bir kesinti yapılacaksa, bu işlem İslam hukukunda faiz olarak değerlendirilebilir. Bunun nedeni, borcun erken ödenmesi için bir bedel düşürülmesinin, borcun vadisinden önce yapılmasının bir tür faiz uygulaması gibi değerlendirilmesidir. Zira bu durumda, ödemede bir azalma ve zamanın erken alınması söz konusu olmaktadır, bu da faiz uygulaması ile paralellik taşır.
Faiz Olup Olmadığı
İslam hukukuna göre, faiz, borç veren kişinin, borcun vadesinden önce ödendiği takdirde bir kesinti veya artış talep etmesidir. Bu durumda, borcun süresi kısaltıldığında ve borç veren tarafından bir kesinti yapıldığında, bu durum faiz olarak kabul edilebilir. Çünkü İslam’da borcun erken ödenmesi veya gecikmesi karşısında bedel değişikliği yapmanın, faiz uygulamalarıyla aynı sonucu doğurması mümkündür.
Ancak, burada önemli bir ayrım vardır. Eğer erken ödeme konusunda önceden bir şart konmamışsa, yani taraflar arasında pazarlık yapılmadan sonradan bir erken ödeme yapma anlaşması sağlanmışsa ve bu durum sonradan ortaya çıkmışsa, bu caiz olabilir. Çünkü bu durumda önceden bir faiz içeren anlaşma yapılmamıştır ve bu, borç veren kişinin gönlünden koparak yaptığı bir uygulama olabilir. Bu, fazla faizli işlem değil, karşılıklı olarak yapılan bir mülkiyet düzenlemesidir.
Fıkıh Perspektifi
Farklı mezhepler bu konuda farklı görüşler ileri sürmüşlerdir:
Hanbeli ve Malikî Mezhepleri: Bu mezhepler, borç veren kişinin gönlünden koparak borcu erken ödemek isteyen kişiye bir kesinti yapmayı caiz görürler. Bu kesinti, önceden belirlenmiş bir anlaşma olmadan sonradan yapılan bir düzenlemedir ve faiz sayılmaz.
Cumhur-u Ulema (Hanefî ve Şafiî mezhepleri): Bu görüşe göre, erken ödeme için yapılan kesinti veya artırım faiz sayılır. Çünkü burada bir pazarlık olmadan, borcun süresinin değiştirilmesi ve bunun karşılığında bir bedel talep edilmesi söz konusu olur.
Uluslararası İslam Fıkhı Perspektifi
Uluslararası İslam Fıkhı Toplantısında alınan bir karara göre, borç veren ve alan arasında önceden bir akit yapılmadan sonradan ortaya çıkan erken ödeme durumlarında kesinti yapmanın caiz olduğu kabul edilmiştir. Bu, borç veren kişinin gönlünden koparak, ödeme vadesinden önce yapılan bir ödeme için bir miktar düşürme yapması şeklinde anlaşılabilir. Bu tür bir durum faiz olarak kabul edilmez.
Sonuç
Kambiyo işlemlerinde erken ödeme için kesinti yapılmasının caiz olup olmadığı, önceden yapılmış bir anlaşma veya pazarlığa dayalı olup olmamasına bağlıdır. Eğer borç veren ve borç alan arasında önceden bir pazarlık yapılmamışsa ve sonradan erken ödeme için bir kesinti yapılmışsa, bu durum faiz olarak kabul edilmez ve caizdir. Ancak, önceden bir şart koşulmuşsa ve bu durum bir faizli işlem halini alıyorsa, bu işlem faiz olarak değerlendirilir ve caiz olmaz.