Diyanetin mezhep görüşü hanefinin zıttı ise uymuyorsa Hanefi olan biri ona göre hareket edebilir mi? X bir şey tahrimen mekruhken diyanetin caiz görmesi gibi ?

CEVAP:

Bu son derece önemli ve pratikte sık karşılaşılan bir soru. Sorunuzu, Diyanet İşleri Başkanlığı’nın genel yaklaşımı, Hanefi mezhebi ve bir Müslümanın bireysel olarak nasıl hareket etmesi gerektiği bağlamında detaylıca cevaplamaya çalışalım.

1. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın Genel Mezhep Görüşü

Diyanet İşleri Başkanlığı, Türkiye’deki Müslüman nüfusun büyük çoğunluğunun geleneksel olarak Hanefi mezhebine mensup olması nedeniyle, resmi olarak Hanefi mezhebini referans alır. Ancak burada kritik bir ayrım yapmak gerekir:

Temel Kaynak: Diyanet, fetva ve yayınlarında çoğunlukla Hanefi mezhebinin klasik görüşlerini temel alır.

Kolaylaştırıcı Yaklaşım (Ruhsat): Modern hayatta karşılaşılan yeni meselelerde veya toplumun farklı mezheplere mensup kesimlerini de kapsayacak şekilde, diğer mezhep görüşlerinden (genellikle Şafii, Maliki veya Hanbeli) “ruhsat” niteliğindeki daha hafif görüşleri de kamuoyuna sunabilir. Bunun amacı, dini hayatı zorlaştırmamak (usr değil, yüsr) ve mümkün olduğunca Müslümanları birleştirmektir (ictima).

“Caizdir” İfadesinin Anlamı: Diyanet’in bir konuda “caizdir” demesi, bunun Hanefi mezhebine göre değil, genel İslam hukukuna göre geçerli bir görüş olduğu anlamına gelir. Bu, çoğu zaman Hanefilik dışındaki bir mezhebin görüşüdür.

2. Sorudaki Örnek: “Tahrimen Mekruh”a Karşı “Caiz” Fetvası

Verdiğiniz “X şeyi tahrimen mekruhken Diyanet’in caiz görmesi” örneği üzerinden gidelim:

Hanefi Mezhebine Göre “Tahrimen Mekruh”: Hanefi mezhebinde “tahrimen mekruh”, harama yakın, delille yasaklanmış ama kesinlik (kat’î) düzeyinde olmayan fiildir. Bunu işlemek günahtır ve terk edilmesi gerekir. Kişi, tahrimen mekruh olan bir şeyi işlerse günahkâr olur.

Diyanet’in “Caiz” Demesi: Diyanet, bu konuda örneğin Maliki veya Şafii mezhebinin görüşünü esas almış olabilir. Bu mezheplerde söz konusu fiil “mekruh” bile değil, “caiz” veya “mubah” olarak görülebilir. Diyanet, toplumdaki farklı mezhep mensuplarını da düşünerek veya bir kolaylık olması amacıyla bu “caiz” görüşü kamuoyuna duyurmuştur.

3. Hanefi Olan Bir Kişi Diyanet’in Bu Görüşüne Göre Hareket Edebilir mi?

Bu, kişinin kendi dini hassasiyetine ve içtihadına bağlıdır. Burada birkaç senaryo ve ilke devreye girer:

A) Taklit ve İçtihat Meselesi:

Taklit Eden Hanefi: Eğer kişi “Ben kesinlikle Hanefi mezhebine bağlıyım, sadece onunla amel ederim” diyorsa (yani mukallit ise), o zaman kendi mezhebinin “tahrimen mekruh” dediği bir şeyi, başka bir mezhep “caiz” diyor diye yapması doğru olmaz. Kendi mezhebine göre günah işlemiş olur.

Mezhepler Arası Tercih (Telfik) Yapan Kişi: İslam hukukunda, belirli şartlarla ve dikkatle, mezhepler arasında tercih yapmak (telfik) caiz görülmüştür. Ancak bu, keyfi bir şekilde “hangi mezhep kolayıma gelirse onu seçerim” demek değildir. Mezhepler arası tercihin genel kabul görmüş şartları vardır:

Zorunluluk (Zaruret): Kişinin kendi mezhebine göre yapması çok zor veya imkansız bir durum olmalıdır.

İlmî Dayanak: Alınan görüşün, güvenilir ve muteber bir mezhepte var olduğundan emin olunmalıdır. Diyanet’in fetvası, bu anlamda bir dayanak teşkil edebilir.

Keyfilikten Kaçınmak: Sırf nefsin isteği için sürekli mezhep değiştirilmez. Bu, dini hafife almaktır.

B) Pratik Cevaplar:

İhtiyatlı (Takvalı) Olan Tavır: Hanefi bir Müslüman, herhangi bir mezhebe göre “tahrimen mekruh” olan bir şeyden, günahtan sakınmak (ittika) amacıyla uzak durur. Bu, en güvenli ve takvaya en uygun yoldur. “Acaba caiz mi, değil mi?” tereddüdüne düşmektense, harama düşme ihtimali olan şeyi terk etmek “vera'” (dini hassasiyet) sahibi olmanın gereğidir.

Zor Durumda Kalan veya Kolaylığa İhtiyaç Duyan Kişi İçin Tavır: Eğer kişi, Hanefi mezhebine göre hareket etmekte gerçekten zorlanıyorsa ve Diyanet’in “caiz” fetvasının dayandığı mezhebin görüşünün sahih olduğuna kanaat getirirse, o zaman o özel durum için ve bir zaruret veya ihtiyaç varsa o görüşle amel edebilir.

Örnek: Hanefi mezhebinde, abdestte başın tamamını mesh etmek farzdır. Şafii’de ise bir kısmını mesh etmek yeterlidir. Soğuk bir günde saçlarını tamamen ıslatmak kişiye zarar verecekse, Şafii mezhebinin görüşünü taklit ederek abdest almasında bir sakınca yoktur. Burada bir zaruret vardır.

Sonuç ve Öneri

Ana Kural: Hanefi mezhebine bağlı bir Müslüman, genel olarak kendi mezhebinin hükümleriyle amel etmelidir.

Diyanet’in Farklı Görüşü: Diyanet’in Hanefilikle çelişen bir “caiz” fetvası, Hanefi olmayan bir mezhebin geçerli bir içtihadıdır. Bu, Hanefi mezhebini geçersiz kılmaz, sadece İslam dünyasında farklı görüşlerin de var olduğunu gösterir.

Ne Yapmalı?

Öncelikle İhtiyat: Tahrimen mekruh gibi günah sınırına yakın bir konuda, ihtiyatlı davranıp o fiilden uzak durmak en isabetli yoldur.

Bilgilenme: Diyanet’in neden “caiz” dediğini araştırmak faydalıdır. Hangi mezhebin görüşünü aldı? O görüşün dayanakları nelerdir? Bu, kişinin ufkunu genişletir.

Zorunluluk Halinde Tercih: Eğer Hanefi mezhebine göre amel etmek kişi için ciddi bir sıkıntı, zorluk veya zarar doğuracaksa, o zaman Diyanet’in dayandığı diğer mezhebin görüşüne göre hareket etmesinde dinen bir mahzur yoktur.

Kısacası, “Hangi mezhebe göre hareket edeceğim?” sorusunun cevabı, kişinin kendi dini anlayışı, bilgisi ve içinde bulunduğu şartlara bağlıdır. Temel prensip, günahtan sakınmak (takva) ve dini yaşantıyı gereksiz yere zorlaştırmamaktır.

Dini Siteler

BENZER KONULAR:

• Mezheplere göre, guslün farzları diyanet
• Mezhep Nedir? Diyanet
• İtikatta Mezhepler Diyanet
• Ramazan dışında oruç imsakla mi başlar Diyanet
• Ölen Kişinin namaz borcu nasıl ödenir Diyanet
• Tümünü görüntüle.
• Dini soru sor Cevap Al
• Dini soru sorabileceğim site arıyorum ?
• Dini soru sor Cevap Al Sitesi Hakkında Bilgi
• Dini soru sor kimin?
• Dini soru sor imamlar cevaplıyor
• Tümünü görüntüle.