Share
Allah’ın Hak İle Yaratması
Question
SORU: Allah Teâlâ buyuruyor ki: Gökleri ve yeri hak ile yaratan O’dur. Buradaki “hak ile” sözünün anlamı nedir?
CEVAP: Kur’an-ı Kerim’de göklerin ve yerin hak ile yaratıldığına işaret eden çok sayıda âyet geçmektedir. Ankebut sûresinde şöyle denilir:
Allah gökleri ve yeri hak ile yaratmıştır. Doğrusu bunda inananlara ders vardır. (Ankebut/44)
En’am sûresinde de şöyle buyurulur:
O gökleri ve yeri hak ile yaratandır. (En’am/73)
İbrahim sûresinde ise şöyle buyurulur:
Allah’ın gökleri ve yeri hak ile yarattığını görmedin mi? (İbrahim/19)
Hicr sûresinde şöyle buyurulur:
Biz gökleri, yeri ve ikisinin arasındakileri ancak hak ile yarattık. (Hicr/85)
Rum sûresinde ise şöyle buyurulur:
Allah’ın gökleri, yeri ve ikisinin arasında bulunanları ancak hak olarak ve belli bir süre için yarattığım düşünemezler mi? (Rum/8)
Casiye sûresinde de şöyle buyurulur:
Allah gökleri ve yeri hak ile yaratmıştır. (Casiye/22)
Zümer sûresinde şöyle buyurulur:
Gökleri ve yeri hak ile yaratan O’dur. (Zümer/5)
Ahkaf sûresinde de şöyle buyurulur:
Biz, gökleri, yeri ve ikisinin arasındakileri ancak hak ile yarattık. (Ahkaf/3)
Teğabûn sûresinde de şöyle buyurulur: Gökleri ve yeri hak ile yaratmıştır.
Rağıb el-İsfehâni’nin Müfredâîü’l-Kur’an isimli kitabında hakk’m aslında mutabakat ve muvafakat demek olduğunu ve hak kelimesinin pek çok anlamının bulunduğunu ifade etmiştir. Bir şeyin mûcidine/ya-ratıcısına, hikmet öyle gerektirdiği için hak denilir ki, o Allah Teâlâdır. Hikmete uygun olarak Allah’ın yarattığı şeye de hak denilir. Allah’ın yarattığı şey hikmete uygun olduğu için hak’iu. Bundan dolayı Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:
Allah bunları, ancak bir gerçeğe (ve hikmete) binaen yaratmıştır. (Yunus/5)
Birşeyin kendisi aslında ne ise ona aynen inanmaya da hak denilebilir. Mesela “öldükten sonra dirilmek hak’tır” dememiz” böyledir.
Hak ile, gerektiği şekilde, gerektiği miktarda ve gerektiği vakit yapılan iş de kastedilebüir. Mesela “şunu yapmak haktır/doğrudur, şunu söylemek haktır/gereklidir” dememiz gibi.
Kurtubi Tefsirinde “O, gökleri ve yeri hak ile yaratandır” âyetinin tefsiri yapılırken şöyle deniyor:
Hak ile ifadesinin künlol sözü ile yarattığı ifade edilir. Bu, “Birşe-yi dilediği zaman, O’nun buyruğu sadece, o şeye ol demektir, hemen olur” âyetine bir işarettir.
Menar tefsirinde bu âyetin tefsiri hakkında şöyle denilir:
Yani Allah, gökleri ve yeri mutlak ve kesin bir emirle yarattı. Bu emir Allah’ın kesintisiz/sürekli hükmünü icra eden bir kanunla varlığını devam ettiren âyetleridir. O’nun üstün sıfatlara sahip olduğuna delalet eden sonsuz hikmetini ihtiva eder. Allah gökleri ve yeri boş yere ve saçmalık olsun diye yaratmamıştır. O halde insanlar da başıboş bırakılacak değildir. Bilakis herkes yaptığı şeylerin karşılığını görecektir.
Taberi tefsirinde müfessirlerin hak kelimesinin anlamı konusunda çeşitli görüşlerinin olduğu ifade edilmiştir.
Bazılarına göre bunun anlamı: Allah gökleri ve yeri hak ve doğru olarak yaratmış, boş yere ve yanlışlıkla yaratmış değildir.
Bazıları da bunun, Allah Teâlâ’nm gökleri ve yeri hak kelamıyla yarattığı anlamına geldiğini söylemişlerdir ve delil olarak da şu ayeti göstermişlerdir:
O’nun, ol dediği gün hemen olur, hak O’nun dediği! (En’am/73)
Answer ( 1 )
Allah’ın Hak ile yaratması, İslam inancında her şeyin bir amacı, düzeni ve hikmeti olduğunu ifade eder. Yaratılan her şeyin, sadece bir tesadüf değil, Allah’ın mutlak bilgisi, iradesi ve hikmetiyle meydana geldiği kabul edilir. Bu anlayış, evrenin ve içindeki her varlığın bir yaratılış amacına sahip olduğu ve her şeyin Allah’ın kudretiyle en iyi şekilde var olduğu inancını pekiştirir.
Allah’ın yaratmada Hak ile hareket etmesi, adalet, hikmet, düzen ve ahenkle yaratması anlamına gelir. Bu bağlamda, yaratılan her şeyin kendine özgü bir anlamı, rolü ve zamanı vardır. Aynı zamanda, Allah’ın her yaratışı insan için bir ders, bir sınav, ya da bir güzellik olarak da algılanabilir. Bu anlayış, insanları Allah’a karşı sabırlı, şükreden ve hikmetli bir şekilde yaşamaya teşvik eder.
Senin bu konudaki düşüncelerin ya da soruların var mı?