11, Çeşitli Hükümlerde Sure

a. Hukuki Bir Kararı Uygulamada Süre Vermek:

El-Muhailâ isimli eserinde İbn Hazm şöyle demektedir: “Bir hukuki karar (kesin olarak) ortaya çıktıktan sonra onun uygulamasının ağırdan alınması helâl olmaz. Bu, Şafiî, Ebû Süleyman ve mezhebimiz âlimlerinin (zahiri mezhebi âlimlerinin) kavlidir.”

“Ebu Hanife der ki: “Hakim davalı ile davacının anlaşmaya varacaklarından ümitli olursa, bir-iki defa kararın uygulanmasını redd etmesinde bir sakınca yoktur. Hakim tarafların anlaşmaianndan ümitsiz ise kararını verir.”

“İmam Mâlik diyor ki: “Davalı ve davacı hakkında karar vermeyi ertelemekte bir sakınca yoktur. Sonra eğer hakim aleyhinde tanıklık yapılan kişinin veya davacının bir delil getirebileceği görüşünde ise kararı sekiz gün erteler. İki defa daha sekizer gün erteleyebilir. Sonra emin olmak için üç gün daha erteler. Toplam otuz gün eder. Kararın ertelenmesine hükmedilen gün sekiz günden sayılmaz.”

İbn Hazm, kendi görüşüne aykın olanları redd ettikten sonra şöyle der: “Kim ki ortaya çıktıktan sonra (bekletmeden) hak ile hükmederse adaleti yerine getirmiş, iyilik ve takva üzere yardımlaşmış ve rabbi-nin mağfiretine koşmuş olur. Her kim de bu konuda ağırdan alırsa ne rabbinin mağfiretine koşmuş, ne adaleti yerine getirmiş ve ne de iyilik ve takva üzerine yardımlaşmış olur.[394]

b. Namazı İnkar Edene Süre Vermek:

Hanbelî (mezhebi) kaynaklarından Muğni’de şöyle denmektedir: “Kim ki namazı kılmayıp terk ederse üç gün (süre ile) namaz kılmaya davet edilir. Eğer namazını kılarsa ne a’lâ, aksi halde öldürülür. Namazı ister inkâr ederek terk etmiş olsun, ister inkar etmeden terk etmiş olsun, hüküm aynıdır. [395]

c. (Nikah Akünden Sonra) Kadına Kocasının Yanına Gitmekte Süre Vermek:

Şafiî’nin El-Ümm isimli kitabında şöyle denmektedir: “(Nikah ak-tinden sonra) cinsel birleşme yapabilecek durumda olan her kadın, kocasının yanına gitmek zorundadır. Fakat kadının cinsel birleşmeye mâni bir hastalığı varsa, normal hâle dönene kadar kendisine süre verilir. Hastalığı geçtikten sonra kocasının yanma gitme hususunda kadına süre verdiğim müddetçe, kocayı mehir vermeye mecbur etmem.[396]

d. Nikah Esnasında Bulunmayan Velîye Süre Vermek:

Hanbelî mezhebi kaynaklarından Muğni’&z velînin nikahta bulunması hakkında şöyle denmektedir: “Ahmed b. Hanbel’in sözünden ortaya çıkan şudur ki eğer velînin yokluğu uzun süreli ise velî beklenir ve kendisine haber gönderilir. Ya kendisi gelir veya birini vekil tayin eder. [397]

e. İflas Eden Kişinin Malına Süre Vermek:

El-Ümm isimli kitapta şöyle denmektedir: İmam-ı Şafiî -Allah ona rahmet etsin- şöyle demiştir: “İflas eden ve borçlu olarak ölen kimsenin (değerlendirmeye) en elverişli malı hayvanıdır. Önce hayvanın satılmasından başlanır ve acele edilir. Eğer (iflas eden kimse veya borçlu olarak ölen kimse kalabalık bir şehirde ise üç günden fazla beklenilmez. Ancak âlimler beklenilmesi görüşünde iseler ve üç gün beklenilmesi halinde değerlenecekse, malların satışı üç gün beklenir.

“Üç gün beklemek, hayvanların bazısının değerini artıracak, bazı-sınınkini artırmayacaksa, değer kazanacak hayvanların satılması için üç gün beklenir, diğerlerinde beklenmez. Bekleme süresinde (hayvanlar için yapılacak masraf) ölen kimsenin malından yapılır. Çünkü bu onun yararınadır. Nitekim hayvanlar için yapılacak (gerekli) masraf ölen kimsenin malından verilir.”

İmam Şafiî der ki: “(İflas eden veya borçlu olarak ölen kimsenin) evleri hakkında bu konuda görüşü geçerli olan kimselerin evin değerini tam veya yaklaşık olarak tesbit edeceği süre kadar veya evlerin bulunduğu yer ve yüksekliğe göre değeri artabilecek en son miktara ulaşana kadar beklenir.

‘Tarla ve (diğer) eşyalarda (yukarda) anlatıldığı şekilde beklenir.

Bu konuda görüş sahibi olanların malların, tam değerini bulduğunu veya yaklaşık değerini bulduğunu veya en son artacağı kadar arttığını söyledikleri zamana kadar beklenir. Malların değeri artmaya devam ettikçe satışlar ertelenir.

“Eğer satılacak şey adamın kendi şehrinde değilse, bulunduğu şehrin bilgili kişilerinin görüşü itibariyle değerinin arttığını bildikleri sürece satış için beklenir.[398]

Fıkıh Ansiklopedisi Denemesi Bölümüne Ait Bibliyografi[399]

Bahr’ur-Râik Şerhu Kenz’id-Dekâik, Zeyn’ud-Din b. İbrahim b. Muhammed b. Nücym-i Mısri, (vefatı 970), Birinci basım, îlmiyye Matbaası, Kahire 1311 (hicri).

Bahr’uz-Zehhâr el-Câmiu Limezâhib-i Ehl’il-Emsar, Ahmed b. Yahya b. Murtaza, (vefatı: 840), Birinci basım, Saadet Matbaası, Mısır 1366 (hicri)-1947 (milâdi).

Bedâi’us-Sanâi fi Tertib’iş-Şerâi, Alâûddin Kâsâni, Birinci Basım, İlmi Matbuat Şirketi Matbaası, Mısır 1327 (hicri).

Bülğat’üs-Sâlik Li Akrab’il-Mesâlik Alâ Şerh’is-Sağir, Şeyh Ahmed Sâvi, Ticariyye Matbaası, Mısır tarihsiz.

Câmiu Li Ahkâm’il-Kur’an, Ebû Abdillah Muhammed b. Ahmed el-Ensâri el-Kurtubi, İkinci basım, Dâr’ul-Kütüb’il-Mısrıyye Matbaası, Kahire 1373 (hicri)-1954 (milâdi).

Esâs’ul-Belâğa, Ebu’l-Kâsım Mahmud b. Ömer Zemahşeri, Dâr’ul-Kütüb’il Mısriyye Matbaası, Kahire, 1341 (hicri)-1923 (milâdi).

Eşbâh Ve’n-Nezâir Fi Kavaid-i Furuiş-Şafiyye, Celâl’ud-Din Abd’ur-Rahman Suyûti, (vefatı: 911 hicri) Mustafa el-Bâbi ve Evlatları Matbaası, Mısır 1328 hicri-1959 milâdi.

Fakîhu Men La Yahduruh’uî-Fakîh, Ebû Ca’fer Saduk Muham-med b. Ali b. Hüseyin b. Bâbûye el Kummi, (vefatı: 381 hicri), Beşinci Basım, Dâr’ul-Kûtub’il-İslâmîyye, Tahran, Bazhar-ı Sultani 1390 hicri.

Fetâvay-i Hindiyye (veya Fetâvây-i Alemkûriyye), Fahreddin Hasan b. Mansur Özcendi el-Fergâni (vefatı: 295 hicri), ikinci basım, Büyük Emiriyye Matbaası, Bulak, Mısır 1310 hicri.

Feth’ul-Kadir, Kemaleddin Muhammed b. Abd’ul-Vâhid Sivasi, İbn’ul-Hümam, (vefatı: 681 hicri), Birinci Basım, Bulak, Emiriyye Matbaası, 1315 Kahire.

Feth’ul-Vehhab bi-Şerhi Menhe’it-Tullâb, Ebu Yahya Zekeriyya el-Ensari (vefatı: 925 hicri) Dâru Îhya’il-Kûtûb’il-Arabiyye, İsâ Elbâbi ve ortaklan, tarihsiz.

Fıkh aîa’l-Mazahib’il Erbea, Abdurrahman Ceziri, Dördüncü Basım, Dâr’ul-Kütüb’il-Mısriyye, 1358 hicri, 1939 miladi.

Furûk, Şehabuddin Ebu’l-Abbas Ahmed b. İdris b. Abdurrahman Sanhâci el-Karâfi; Beşinci Basım, 1346 hicri, Mısır Dâru İhyâ’il-Kütüb’il-Nuriyye Matbaası, Mısır.

Hâşiyet’ul-Büceyremî Alâ Menhec’it-Tullab, Süleyman Büceyre-mî, Dâr’ul-İhyâ’il-Kütüb’il-Mısriyye Matbaası, Mısır 1330 hicri.

Haşiyetu Ibn Abidin, Redd’ül-Muhtâr Ala Dürr’iî-Muhtar, Muhammed Emin İbn Âbidin, Üçüncü Basım, Emiriyye Matbaası, Bulak-Mısır 1325 hicri.

Hâşiyet’ud-Düsûki Ala’ş-Şerh’il-Kebir, Muhammed Arefe (Dü-sûkî), Dâru İhya’il-Kütüb’il-Mısriyye Matbaası, Mısır, tarihsiz.

Hılâf fi’l-Fıkh, Ebu Ca’fer Muhammed b. Hasen b. Ali Tûsi, İkinci Basım, Retkin Matbaası, Tahran 1377 hicri.

İhtiyar Şerh’ul-Muhtâr, Abdullah b. Mahmud b. Mevdud Mev-sılî, Mustafa El-Bâbi ve Evlatları Matbaası, Mısır 1355 hicri 1396 Milâdi.

îzâh, Âmir b. Ali b. Seyfâr Şemmâhi, İkinci Basım, Trablus, 1391 hicri, 1971 miladi, Vatan Matbaası, Beyrut, Dâr’ul-Feth yayınları, (Beraberinde Muhammed b. Ömer Ebû Sitte El-Kasbî’nin Haşiyesi var.)

Kanatır’ul-Hayrât, İsmail b. Musa Cetâli En-Nüfûsi, Barûniyye Matbaası, Mısır 1307 hicri.

Keşşâful-Kına Ala Metn’il-İkna’, Mansur b. İdris Hanbelî, Birinci Basım, Âmiriyye Matbaası, Mısır 1319.

Kitab’ul-Vaz i Muhtasarun Fi Usûî’il Fıkh, Ebu Zekeriyya Yahya b. Ebu’1-Hayr El-Cenâvinî, Birinci Basım, Yeni Fücâle Matbaası, Mısır, tarihsiz.

Kurratu Uyûn’il-Ahyâr Li Tekmileti Redd’il-Muhtâr, Muhammed Alâ’ud-Din Efedi, İkinci Basım, Emiriyye Matbaası, Bulak, Mısır 1326 hicri.

Lisan’ul-Arab, İbn Manzur Cemaleddin Muhammed b. Müker-rern El-Ensari. Bulak baskısından ofset yoluyla basılma, Müesseset’ül-Mısriyye el-Âmme, Kahire, tarihsiz.

Mebsut, Şemseddin Serahsî, Birinci Basım, Saadet Matbaası, Mısır 1324 hicri.

Mecme’ul-Enhur Şerhu Müttekâ’l-Ebhur, Abdurrahman Damâd Şeyhzâde Osmaniye Matbaası, Dersaâdet, 1328 hicri.

Mecmu Şerh’ul-Mühezzeb, Ebu Zekeriyya Muhyiddin b. Şeref Nevevî, Arabiyye Matbaası, İdâret’ut-Tıbâat’ül Müniriyye, (Mecmu’un son cüzünde et-Tezâmün’ül-Ahavi Matbaası denmektedir.) 1344 hicri, Mısır. Mecmu ile birlikte Râfiînin Şerh’ul-Veciz’i ve Askalanî’nin Tel-his’ul-Hahiri de vardır.

Mevâhib’ul-Celil Şerhu Muhtasar-ı Halil, Ebu Abdullah Mu-hammed b. Muhammed b. Abdurrahman el-Hattab (vefatı: 954 hicri) Birinci Basım, Saadet Matbaası, Mısır, 1328 hicri. Kenarında Muhammed b. Yusuf un Tâc ve’l-İklil’i vardır.

Mu’cem’ul-Büldan, Yakut el-Hamevî, Beyrut Basımı, tarihsiz.

Mu’cemu Elfaz’ıl-Hadis’in-Nebevî, A. j Wensınck ve bir grup oryantalist, Brill Matbaası, Leiden (Hollanda) 1967.

Mu’cemu Elfâz’ıl-Kur’an’il-Kerim, Arab dili komisyonu üyeleri, Kahire Emiriyye Matbaası, 1381 hicri, 1961 milâdi.

Mu’cemu Mekâyis’il-lüga, Ebu’l Hasen Ahmed b. Faris b. Ze-keriyya, Birinci Basım, Dâru İhyâ’il-Kütüb’il-Arabiye, Kahire, 1368 hicri.

Muhallâ, Ebû Muhammed Ali b. Ahmed b. Saîd b. Hazm (vefatı: 456 hicri), Birinci Basım, Nahda Matbaası, Mısır 1374 hicri.

Muhtasar’un-Nafi fi Fıkh’il-İmamiyye, Ebu’l-Kasım Necmeddin Ca’fer b. Hasen el-Huliy, (vefatı 676 hicri) Dâr’ul Küttab’il-Arabi Matbaası, Mısır 1376 hicri.

Muğni, Ebû Muhammed Abdullah b. Ahmed b. Muhammed b. Kudâme, (vefatı: 334 hicri) Birinci Basım, Menar Matbaası, h. 1347, Tahkik: Muhammed Reşid Rıza (İbn Kudâme Makdisi’nin Şerh’ul-Ke-bîr’i ile birlikte).

Muğn’H-Muhtâc ilâ Ma’rifeti Meân’il-Minhâc, Muhammed Şe-bini, Neymeniyye Matbaası, Mısır, 1308 hicri. (Kenarında Nevevî’nin Minhâc metni var.)

Netâic’ul-Efkâr fi Kesfir-Rumuz ve’l-Esrâr, Ahmed b. Kuveydir Kâdi Zade, {Feth’ul-Kadir’m eki.) Mustafa Muhammed Matbaası, Kahire, tarihsiz.

Neyl’ul-Evtâr Şerhu Nünketa’l-Ahbâr, Muhammed b. Ali b. Muhammed Şevkâni, (Vefatı: 1255 hicri) Osmaniyye Matbaası, Mısır 1357 hicri.

Nihaye fi Ğarib’il-Hadis-i ve’l-Eser, Mecdüddin Ebü’s-Saâdât Mübarek b. Muhammed Cezeri İbn’ul-Esir, Tahkik: Tahir Ahmed Zavi ve Mahmud Muhammed Tanâhi, Dâru İhyâ’il-Kütüb’il-Arabiyye, İsa El-Bâbi ve Ortakları, Birinci Basım, Kahire, 1383 Hicri, 1963 milâdi.

Oruç tutmaya gücü yetmeyenler fidye verir mi