MÜSLÜMANLARIN BİRBİRİ ÜZERİNDEKİ HAKLARI

Müslümanların birbirleri üzerindeki hakları nelerdir

Müslümanın, diğer Müslümanlar üzerindeki hakları nelerdir

Yüce Allah’ın kendisine halife olma şerefi ile yarattığı Müslüman, birlikte yaşamakta olduğu her canlıya karşı sorumluluk sahibidir. Bunun yanı sıra özellikle kendisi gibi, iman etmiş ve Allah’ın halifesi olmakla görevlendirilmiş Müslümanlara karşı daha fazla hassasiyet göstermeli ve onlara karşı görev ve sorumlulukları olduğunu unutmamalıdır. Çünkü Müslüman gönülleri birbirine bağlayan en kuvvetli bağ, iman ve takva esasına dayanan kardeşlik bağıdır. Âyet-i kerimede bu durum şöyle ifade edilmektedir:
“Allah’ın ipine hepiniz sımsıkı sarılın. Dağılıp ayrılmayın ve Allah’ın sizin üzerinizdeki nimetini hatırlayın. Hani siz düşmanlar idiniz. O, kalplerinizin arasını uzlaştırıp ısındırdı ve siz O’nun nimetiyle kardeşler oldunuz. Yine siz tam bir ateş çukurunun kıyısındayken, oradan sizi kurtardı. Umulur ki hidayete erersiniz diye Allah, size âyetlerini işte böyle açıklar.”[1]

İslam dininin temel öğretilerinden olan kardeşlik duygusu, kayıtsız şartsız birlikteliği ve karşılıklı haklara riayeti gerektirmektedir. Bu anlamda Müslümanların birbirleri üzerindeki hakları bilmeleri ve birbirlerinin haklarına riayet etmeleri dînî bir gerekliliktir.
Müslümanların birbirleri üzerindeki hakların ne olduğu konusunda Hz. Ali (r.a.)’den rivâyet edildiğine göre Rasûlullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:“Müslümanın Müslüman üzerinde altı hakkı vardır. Karşılaştığında selam verir, davetine icabet eder, aksırdığı zaman الْحَمْدُ لِلَّهِ derse يَرْحَمُكُمُ اللهُ der, hastalandığında ziyaretini yapar, öldüğünde cenazesinin ardından yürür, kendisi için sevdiğini o kardeşi için de sever.”[2]
Burada konu edilen haklar, öncelikle toplumun mânevi dinamikleriyle ilgilidir. Çünkü bunların, yapılmaması halinde dünyalık bir cezası ve müeyyidesi yoktur. Fakat İslâm toplumunun maddî dinamikleri, manevi hassasiyetler üzerine bina edilir. Burada sayılanların her biri, iyi bir insan, iyi bir müslüman olmanın, beşerî münasebetleri en üst seviyeye taşınanın, kardeşliğin, dostluğun, yardımlaşmanın, sevinci ve kederi paylaşmanın, şefkat ve merhamet toplumu olmanın en temel unsurlarıdır.
Nitekim Sevgili peygamberimiz (sav) bu hususta bir başka hadis-i şeriflerinde: “Sizden biriniz, kendisi için sevip istediğini din kardeşi için de istemedikçe gerçekten iman etmiş olamaz”[3] buyurmaktadır.

Mü’minler, maddî ve manevî yönden birbirlerine yardımcı olmalıdırlar Çünkü fert olarak, tek başına İslâm’ı yaşamak ve yaşatmak çok mümkün değildir.Müslümanların selâmetini sağlayıcı hal ve hareketlerde bulunmak, onlara şefkat ve merhamet göstermek gerekir.
Müslümanları fitneye düşürecek davranışlardan sakınmak gerekir. Zira Müslüman, müslüman kardeşini düşmana terk etmemek, tehlikeye atmamakla yükümlüdür.
Müslümanların, birbirlerinin ihtiyacını görmesi, sıkıntılarını gidermesi ve kusurlarını, ayıplarını örtmesi kardeşlik görevidir.
Müslümanın canı, malı ve ırzı başka müslümana haramdır, bunlara saldırıda bulunmak yasaklanmıştır.
Yine dargın olan müminlerin arasını düzeltmek de aynı şekilde diğer müminlerin görevidir. Nitekim Allah teala, âyet-i kerimesinde: “Müminler ancak kardeştirler. Öyleyse kardeşlerinizin arasını düzeltin. Allah’a karşı gelmekten sakının ki, size merhamet edilsin.” [4] buyurmaktadır.
Nasihat isteyene ve nasihate ihtiyacı olana nasihat etmek, yol ve yön göstermek, gücü yeten herkes için dînî bir vazifedir.
Bütün bu hususlar, müslümanın Müslüman üzerindeki haklarından olarak hiç akıldan çıkarılmamalıdır.
Bir hadis-i şerif meali ile bitirmek istiyorum. Efendimiz (sav) buyuruyorlar ki: “Birbirinize haset etmeyiniz. Birbirinize dargın durmayınız. Birbirinizden yüz çevirmeyiniz. Birbirinizin bitmek üzere olan pazarlığını bozmayınız. Ey Allah’ın kulları! Kardeş olunuz. Müslüman müslümanın kardeşidir. Ona zulmetmez, onu yardımsız bırakmaz, ona hor bakmaz.”[5]
———————
[1] Âl-i İmrân, 3/103.
[2] Dârimî, Sünen, İstizan: 5; İbn Mâce, Sünen, Cenaiz: 43.
[3] Buhârî, Sahîh, İman, 9.
[4] Hucûrât, 49/10.
[5] Riyâzu’s-Sâlihîn, 233.