Share
Dini kavram olarak “Tercih” ne demektir?
Question
Fıkıh ilminde “Tercih” nedir ne anlama gelir?

“Tercih”, öne alma, üstün tutma ve daha çok beğenme anlamına gelir. İçtihadı konularla ilgili olarak fakihlerin çok değişik görüşleri bulunduğu gibi, aynı mezhebe mensub fakihlerin de farklı görüşleri vardır. Zaman içinde bir kısım fakihler bu farklı görüşleri değerlendirmiş ve aralarında tercihlerde bulunmuşlardır.
Fıkıh kitaplarında tercihi belirten başlıca ifadeler şunlardır:
Ve aleyhi’l-fetvâ, ve bihî yüftâ, ve aleyhi’l-İ’timâd, ve aleyhi amelü’l-yevm, ve aleyhi amelü’l-ümmeh, ve hüve’s-sahîh, ve hüve’l-esah, ve hüve’l-ezhar, ve hüve’l-eşbeh, ve hüve’l-evceh, ve hüve’l-muhtâr, ve bihi cera’l-örf, ve hüve’l-müteâref, ve bihîehaze ulemâuna.
Bu ifadelerden bir kısmı diğerlerinden kuvvetlidir. Şöyle ki, fetva lafzı, ezhar ve eşbeh gibi lafızlardan “ve bihi yufta” ifadesi, “el-fetva aleyh” ifadesinden kuvvetlidir. Gene esah lafzı sahih lafzından, ahvat lafzı da, ihtiyat lafzından kuvvetlidir.
Farklı ve birden çok görüşler arasında böyle bir dereceleme ve tercih yapmanın başta gelen sebeplen arasında, mezhep mensupları arasında olsun uygulama birliğini ve kazai birliği sağlama, halkın İhtiyaç ve yararına olanı gözetme gibi amaçlar sayılabilir.
Öte yandan “tercih”, fıkıh usulünde, aynı konuda farklı hükümler içerdiği ve çelişkili görünüm taşıdığı kanaatine varılan deliller arasındaki bu zıt ilişkiyi çözüme kavuşturma metodlanndan birinin adıdır.
Answer ( 1 )
Dini kavram olarak “tercih”, genellikle bir konuda seçenekler arasından en doğru veya en uygun olanını seçmek anlamına gelir. Bu, dinî hükümlerin ve uygulamaların belirli bir durum veya ihtimaller arasında en uygun olanını seçmeye yönelik yapılan değerlendirme ve karar verme sürecini ifade eder. Örneğin, dini bir konuda, birden fazla görüş veya görüş ayrılığı mevcutsa, tercih edilmesi gereken görüş, genellikle delillerin en güçlü olduğu ve en uygun görülen görüş olur.
Fıkıh ilminde ise “tercih”, genellikle farklı mezhep veya görüşler arasında bir tercih yapma anlamında kullanılır. Fıkıh usulü açısından, çeşitli hukukî görüşler ve deliller arasında bir karar verirken, daha güçlü, daha sağlam veya daha uygun olan görüşün seçilmesi işlemidir. Fıkıh alimleri, farklı görüşlerin ve delillerin bulunduğu durumlarda, bu görüşlerden birini tercih ederler. Bu tercih, daha çok dinî metinlerin ve akıl yürütmenin (kıyas, icma, hadis gibi) dikkate alınarak yapılır. Örneğin, bir konuda İmam Şafii’nin görüşü ile İmam Maliki’nin görüşü arasında bir tercih yapılabilir.
Özetle, “tercih” dini ve fıkhi bağlamda, çeşitli seçenekler arasında en uygun olanını belirlemek anlamına gelir.