Share
Şia mezhebi nedir? Şii mezhebi hakkında bilgi kısaca
Question
Şia-Şii mezhebi
Şia mezhebi hak mıdır neye inanır
Şii mezhebi ile Sünni mezhebi arasındaki farklar
Hz. Peygamber’in vefatından sonra Hz. Ali’yi halifeliğe en layık kişi olarak gören ve onu ilk meşru halife kabul eden, vefatından sonra da hilafete Ali evladının getirilmesi gerektiğine inanan toplulukların ortak adı.
Sözlükte taraftar, yardımcı, gurup gibi anlamlara gelen “Şîa”, kısaca, Hz. Ali ve soyundan gelenlerin halife olması gerektiğine inanan çeşitli gurupların ortak adıdır. Bu inancı benimseyenlere şîî denilir. Kaynaklarda Şîa yerine Râfıza (çoğulu: Ravâfız) adı kullanılmakla beraber, daha çok Şîa terimi yerleşmiştir. Her ne kadar şîî yazar-larca Şîa’nın Hz. Peygamber’in vefatından önce ortaya çıktığı iddia edilirse de, tarihi realiteye uygun görüşe göre başlangıçta Şîa Hz. Peygamber’in vefatından sonra ashab arasında meydana gelen hilafet tartışmalarında ve Hz. Osman’ın şehit edilmesinden itibaren cereyan eden olaylarda Hz. Muaviye’ye karşı Hz. Ali tarafını, onun vefatından sonra da soyundan gelenlerin halife olması gerektiğini savunanların oluşturduğu bir siyasî zümreleşme hareketi olarak doğmuştur. Hicrî ikinci yüzyılın ikinci yarısından itibaren de çeşitli fırkalara ayrılan itikadî bir mezhep haline gelmeye başlamıştır. Şîa’nın ortaya çıkışını Hind düşüncesine bağlayan araştırıcılar bulunduğu gibi onu önce Araplar arasında oluşan, daha sonra İslâmiyet karşısındaki yenilgiyi hazmedemeyen İranlılarca müslümanları parçalamak amacıyla benimsenen bir hareket olarak değerlendirenler de vardır. Mutedil Şîa bir tarafa bırakılırsa aşırı şîîlerin İslâm dışı etkilere dayandığını söylemek mümkündür. Hz. Ali’nin hayatta olduğu dönemde taraftarları ona yardım edip icraatını desteklerken Abdullah b. Sebe örneğinde olduğu gibi bir kısmı da onun taraftarı olarak görünerek hakkında aşırı görüşler ileri sürmüşlerdir. Bunun bir neticesi olarak Hz. Ali’nin vefatından çeyrek asır sonra Hz. Ali ile evladını tanrılaştırmaya kadar varan ve böylece İslâm dışı görüşler ortaya atan Keysâniyye zuhur etmiş, ondan da başta Bâtıniyye olmak üzere Gâliyye (Gulât) gurubu içinde mütalaa edilen çeşitli fırkalar oluşmuştur ki gerek mutedil Şîa, gerekse Ehl-i sünnet ve Mutezile alimleri sözkonusu fırkaların müslüman olmadığı hususunda birleşmişlerdir.[95]
Şîa’nın günümüze ulaşan üç büyük fırkası Zeydiyye, İsmailiyye ve İmâmiyye-İsnâaşeriyye’den ibarettir[96]. Bunlardan İsnâaşeriyye XX. yüzyılda dünya müslümanlarının yaklaşık yüzde onunu oluşturan Şîa’nın büyük çoğunluğunu bünyesinde toplayan ana koldur. Oniki imam kabul ettiklerinden İsnâaşeriyye, akaidde ve fıkıhta imam Cafer es-Sâdık’ın görüşlerini esas aldıklarından Ca’feriyye adlarıyla anılan bu şîîler imama inanmayı imanın şartları arasında gördüklerinden dolayı İmâmiyye adını da alırlar.
İsnâaşeriyye’nin imamlıklarına inanılmasını gerekli gördüğü imamlar şunlardır:
Ali b. Ebû Talib (ö. 40/661),
Hasan b. Ali (3-49/625-669),
Hüseyin b, Ali (4-61/626-680),
Ali Zeynelabidin b. Hüseyin (38-95/659-713),
Muhammed Bakır b. Ali Zeynelabidin (57-116/676-734),
Ca’fer es-Sadık b. Muhammed Bakır (80-148/699-765),
Musa Kâzım b. Ca’fer (128-183/745-799),
Ali er-Rıza b. Musa Kazım (148-203/765-818),
Muhammed et-Takî b. Ali er-Rıza (175-220/811-835},
Ali en-Nakî b. Muhammed et-Takî (212-254/828-868),
Hasan el-Askeri b. Ali en-Nakî (232-260/846-873),
Muhammed el-Mehdîb. Hasan e!-Askerî (255-/869-).
Mezhebin kendisine nisbet edilerek de anıldığı Ca’fer es-Sâdık, 80/699 (veya 83/702) yılında Medine’de doğmuştur. Babası İsnâaşeriye’nin beşinci imamı Muhammed el-Bâkır, annesi Hz. Ebubekir’in torunu Kasım b. Muhammed’in kızı Ümmü Ferve’dir. İlk bilgilerini dedesi Zeynelabidin’denve babası Muhammed el-Bâkır’dan alan Ca’fer es-Sâdık, içtihat mertebesine ulaşmış ve aralarında Ebû Hanî-fe’nin de bulunduğu birçok bilgin kendisinden istifade etmiştir. Otuzdört yıl süren imamet döneminde İslâm toplumunun çeşitli kesimleriyle iyi ilişkiler kuran İmâm Ca’fer, Sünni kaynaklarda da saygı ile anılan bir bilgindir. Ca’fer es-Sâdık’a nisbet edilen çok sayıda kitap ve risale adı zikredilmekte İse de, bunların bir çoğunun ona ait olduğu şüphelidir. Günümüze ulaşan başlıca eserleri şunlardır: Tefsiru’l-Kur’ân, Misbâhu’ş-Şeria ve Miftâhu’l-hakika, Heykelü’n-nûr, Esrâru’l-vahy, Havâssu’l-Kur’ani’l-azîm
Benzeri konular:
Answers ( 2 )
Şia mezhebi nedir? sorusuna şu şekilde cevap verebiliriz;
Hz. Peygamber’in vefatından sonra Hz. Ali’yi halifeliğe en layık kişi olarak gören ve onu ilk meşru halife kabul eden, vefatından sonra da hilafete Ali evladının getirilmesi gerektiğine inanan toplulukların ortak adıdır.
Şia; Hz. Ali ve soyundan gelenlerin halife olması gerektiğine inanan çeşitli gurupların ortak adıdır. Bu inancı benimseyenlere de aynı zamanda şîî denilir.
Şia (veya Şiilik), İslam dininin, Sünnilik’ten sonra gelen en büyük ikinci mezhebidir. Dünya Müslüman nüfusunun yaklaşık %10-15’ini oluşturur. Şia ile Sünnilik arasındaki temel ayrılık, Hz. Muhammed’den sonra Müslüman toplumunun liderliği konusundaki görüş ayrılığından kaynaklanır.
Tarihsel Kökeni ve Temel Görüş
Kökeni: Arapça’da “taraftar, destekçi” anlamına gelen “Şia” kelimesi, “Şiatü Ali” (Ali’nin taraftarları) ifadesinden gelir. Bu siyasi ayrılık, Hz. Muhammed’in 632 yılında vefatından hemen sonra başlamıştır.
Temel İnanç Farkı: Şia, devlet başkanlığının (hilafet/imamet) Hz. Ali’ye ve onun soyundan gelenlere ait olduğunu savunur. Bu makamın, Allah’ın emri ve Hz. Muhammed’in vasiyetiyle belirlendiğine inanırlar. Bu nedenle, Sünnilerin kabul ettiği ilk üç halife olan Hz. Ebubekir, Hz. Ömer ve Hz. Osman’ın halifeliklerini meşru görmezler.
Şiilik’in Ana Kolları
Şiilik, kendi içinde farklı yorumlara sahip üç ana kola ayrılır. Bunların en büyüğü ve en bilineni On İki İmamcılık (İsnâaşeriyye)‘tır.
On İki İmamcılık (İsnâaşeriyye / Caferîlik): Şiilerin yaklaşık %90’ını oluşturan en kalabalık gruptur. İran’ın resmi mezhebidir ve Irak, Azerbaycan ile Lübnan’da da yaygındır. Hz. Ali’den başlayarak on iki imama inanırlar. On ikinci İmam’ın (Mehdi) küçük yaşta kaybolduğuna (gaybete girdiğine) ve zamanın sonunda kurtarıcı olarak geri döneceğine inanırlar. Bu koldaki fıkıh mezhebi, adını altıncı imam Ca’fer-i Sadık’tan alan Caferîlik‘tir.
Zeydîlik (Beşçiler): Şiilik içinde en mutedil (ılımlı) kabul edilen koldur. Beşinci imam olarak Zeyd bin Ali’yi kabul ederler. Günümüzde en çok Yemen’de yaşarlar. Diğer Şii kollarından farklı olarak, Hz. Ebubekir ve Hz. Ömer’in halifeliklerini meşru görürler ve imamların masumiyeti gibi daha aşırı inançları benimsemezler.
İsmailîlik (Yediciler): Altıncı imam Ca’fer-i Sadık’ın vefatından sonra, imametin onun oğlu Musa el-Kâzım yerine, diğer oğlu İsmail ve onun soyundan devam ettiğine inanırlar. Tarihte Mısır merkezli Fâtımî Devleti‘ni kuran bu kolun, günümüzde Pakistan ve Hindistan başta olmak üzere çeşitli ülkelerde mensupları vardır.
Sünnilik ile Diğer Farklılıkları
Temel inanç esasları (Allah’ın birliği, Hz. Muhammed’in peygamberliği, Kur’an) ortak olsa da, bazı uygulama ve anlayış farklılıkları bulunur:
İbadetler: Şiiler, günde beş vakit namazı üç vakitte birleştirerek kılabilirler. Oruç açma ve namaz kılma gibi bazı ibadetlerin zamanlamasında farklılıklar vardır.
Takiyye: Can güvenliğinin tehlikede olduğu durumlarda inancını gizleyebilme prensibidir. Şiilikte, tarihsel olarak maruz kaldıkları baskılar nedeniyle bu uygulamaya daha geniş bir alan tanınır.
Dini Liderlik: Dini otorite, Sünnilikteki gibi bir halifeye değil, içtihat makamında bulunan ve “Ayetullah” gibi unvanlar taşıyan din âlimlerine aittir.
Özetle Şia, Hz. Ali ve soyunun özel bir ilahi liderlik (imamet) hakkına sahip olduğu inancı etrafında şekillenmiş, kendi içinde farklı yorumlara sahip, İslam’ın büyük ve tarihsel olarak önemli bir mezhebidir.