SORU: “Allah, takdir edip hidayet edendir” âyetinin anlamı nedir? Bu ifade sadece insanın hidayetini mi kapsar?

CEVAP: Allah Teâlâ A’lâ sûresinin başında şöyle buyurur:

Ey insan! Rabbinin yüce adını teşbih et. O yaratıp şekil veren, takdir edip hidayet edendir. (Aİa/1-3)

Ayette geçen “kaddera” kelimesinin burada “Allah her şeyin kendi şeklini hazırladı” anlamına geldiği söylenilmiştir. Her şeyin kendisine münasip bir durumu vardır. Hidayet ise doğru yolu gösterme (irşat) ve yönlendirme demektir. Bir görüşe göre âyetin anlamı, Allah mutluluğu ve bedbahtlığı takdir etti, hidayetin ve dalaletin (sapıklığın) yolunu gösterdi demektir. Artık kim hidayeti tercih ederse kendisi için seçmiş olur, kim de sapıtırsa kendi aleyhine sapıtmış olur.

Bir görüşe göre âyetin anlamı Allah Teâlâ bütün canlıların azıklarını ve azıklarını takdir etti ve onlara maişetlerini nasıl temin edeceklerini öğretti, demektir. Bir başka görüşe göre de, Allah Teâlâ bütün eşyadaki menfaatleri yarattı ve bu menfaatlerin bu şeylerden (eşyadan) nasıl elde edileceğinin yolunu yordamını insanlara ilham etti, öğretti, gösterdi; hayvanların yararlı olan hususlarını da takdir edip bunlardan yararlanma yollarını da onlara öğretti ve yönlendirdi. Bu sebeple Tâhâ sûresinde şöyle buyurulur:

Musa: “Rabbimiz, her şeye kendi özelliğini veren, sonra yolunu gösterendir” dedi. (Tahâ/50)

Furkan sûresinde şöyle buyurulur:

Allah, her şeyi yaratıp bir ölçüye göre düzenleyendir. (Furkan/2)

Kamer sûresinde de şöyle buyurulur:

Şüphesiz biz her şeyi bir ölçüye göre yarattık. (Kamer/49)

Bütün bunlardan şunu anlıyoruz ki irşad, yönlendirme ve ilâhî ilham manasıyla hidayet sadece insanlarla sınırlı değildir. Bilakis hayvanları da kapsar. Hatta hayvanlar alemindeki ilâhî ilham bize, bu âlemi gerçek manada yöneten ve yönlendirenin Allah Teâlâ olduğuna apaçık şahitlerle işaret eden harika örnekler verir.

Doğuda ve batıdaki bilim adamları kitaplarında bu ilhamın görüntülerinden söz etmişlerdir. Burada, kendilerinde vatana dönüş içgüdüsünün tecelli ettiği kuşları örnek olarak verebiliriz. Meselâ bülbül yuvasından çok uzaklara göçeder. Sonra oraya tekrar döner. Kuşlar denizin üzerinde uçarken binlerce mil katederler, sonra hiç şaşırmadan vatanlarına ve yerlerine geri dönerler. Bir posta güvercini hiç şaşırmadan ve karıştırmadan çok uzak mesafelere mektupları götürür ve getirir. Salamon balığı yaşadığı nehirden denize açılır ve uzun müddet denizde kaldıktan sonra hiç sapmadan tekrar kendi nehrine geri döner.

İş:e örümcek; büyük bir maharetle ve sağlamlıkla yuvasını incecik ipliklerden balon şeklinde yapar. Köpek, koku almakta maharetlidir, şaşırtıcı ve hayret edilecek bir şekilde iz tâkibeder. İstakoz diye isimlendirilen deniz hayvanı vücudundan bir parçayı kaybettiğinde hücrelerini ve irsî etmenlerini canlandırarak onu süratle telâfi etmeye çalışır. Bir kurtçuğun başı insan tarafından kopanldığı zaman kurtçuk, vücudundan yeni bir baş yapmaya çalışır. Karınca, buğday tanelerini veya başka şeyleri topladığı ve yuvasında biriktirdiği zaman, bütün taneleri, ıslanacakları ve sürgün verip de kullanılmaz hale gelecekleri korkusuyla ikiye ayınr. Muhtelif hayvan türlerindeki ilâhî ilhamın görüntülerine dair daha pek çok örnek göstermek mümkündür. Bunların hepsi bize Allah Teâlâ’mn “O takdir edip, hidayet edendir” âyetinin açık ve şümullü anlamını beyan etmektedir.

• Takdir Edip Yol Göstermek
• Avret yerini göstermek günahmı
• Saygı Göstermek İçin Yapmamız Gereken Davranışlar
• Vesvese Nedir Vesveseden Kurtulma Yolları
• İbadetlerde Şeytan ve Cinlerden Korunmanın Yolu
• Tümünü görüntüle.