SORU: Allah Teâlâ şöyle buyuruyor: Andolsun biz sana tekrarlanan yediyi (seb’ul-mesâni’yi) ve yüce

Kur’an’ı verdik. Ayette geçen seVul-mesâni Kur’an’dan başka bir şey midir?

CEVAP: Seb’ul-Mesâni’nin yani tekrarlanan yedinin Fatiha sûresi olduğu Hz. Peygamber’den (s.a) sağlam yollarla rivayet edilmiştir. Ha-dis-i şerifte şöyle denilmiştir:

Fatiha suresi Kur’an’m anasıdır, kitabın anasıdır ve seb’ul-mesâni’dir.

Aynı şeyi Hz. Ali, Ebû Hureyre ve daha başkaları da söylemiştir. Buharı, Ebû Said ibn el-Mualla’nın şöyle dediğini rivayet ediyor: Mes-cidde namaz kılıyordum. Rasûlullah (s.a) beni çağırdı. Ben cevap vermedim. Namazdan sonra dedim ki: “‘Ey Allah’ın Rasûlü! Ben namaz kılıyordum, onun için çağrına icabet edemedim.” Rasûlullah “Allah Te-âlâ, Allah ve Peygamber sizi çağırdığı zaman icabet edin demedi mi?” buyurduktan sonra şöyle dedi: “Sen mescidden çıkmadan önce sana Öyle bir sûre öğreteceğim ki bu, Kur’an’daki sûrelerin en büyüğüdür.”

Sonra elimi tuttu. Dışarı çıkmak istediği zaman ona dedim ki: “Kur’an’daki sûrelerin en büyüğünü sana Öğreteceğim dememiş miydin?” Bunun üzerine Rasûlullah (s.a) şöyle buyurdu;

O Elhamdülillah! rabbi’l-âlemin’dir. O, seb’ul-mesânidir ve bana verilen yüce Kur’an’dır.

Fatiha sûresi namazlarda her rekatta tekrarlandığı ve yedi âyet olduğu için “tekrarlanan yedi” anlamında “seb’ul mesâni” diye isimlendirilmiştir. Sadece bu ümmete böyle bir sûre verildiği için de bu ismi aldığı söylenilmiştir. Gerçekten de önceki ümmetlerden hiçbirisine böyle bir hazine indirilmemiştir.

Abdullah ibn Abbas ve daha başkaları seb’ul-mesâninin Bakara, Al-i Imran, Nisa, Mâide, En’am, A’raf ve Tevbe’yle birlikte Enfal -bu ikisinin arası besmeleyle ayrılmadığı için ikisi bir sûre hükmündedir-surelerinden oluşan yedi uzun sure olduğunu söylemişlerdir. Bu sûrelere mesâni denilmiştir. Çünkü ibretler, hükümler ve cezalar bu sûreler içinde tekrar tekrar anlatılmaktadır.

Bu âyet-i kerime Mekke’de nazil olduğu için bu son görüş reddedilmiştir. Çünkü bu âyet nazil olduğu esnada henüz söz konusu sûrelerden hiç bir şey inmemişti. Bunların hepsi hicretten sonra Medine’de inmiştir.

Seb’ul-mesâninin Kur’an-ı Kerim olduğunu söyleyen kimseler de var. Bunlar Zümer süresindeki şu âyete dayanırlar:

Allah, âyetleri birbirine benzeyen ve yer yer tekrar eden Kitab’ı sözlerin en güzeli olarak indirmiştir. Rablerinden korkanların, bu kitaptan tüyleri ürperir, sonra hem derileri ve hem de kalpleri Allah’ın zikrine yumuşar ve yatışır. İşte bu Kitap, Allah’ın doğruluk rehberidir, onunla istediğini doğru yola eriştirir. Allah kimi de saptırırsa artık ona yol gösteren bulunmaz.

Râğıb el-İsfahâni, Müfredatü’UKur’an isimli kitibında şöyle der:

Allah Teâla, “sana tekrarlanan yediyi verdik” diyerek Kur’an surelerini mesâni diye isimlendirmiştir. Çünkü bu sureler her zaman tekrarlanır, zaman geçtikçe bozulup geçersiz hale gelen diğer şeyler gibi bozulmaz ve kesintiye uğramaz.

Allah âyetleri birbirine benzeyen ve yer yer tekrar eden kitab’ı sözlerin en güzeli olarak indirmiştir.

Bu ayette geçen mesâni kelimesi de bu anlama gelir. Kur’an, devamlı tekrarlanan ve faydaları durmadan yenilenen bir kitap olduğu için kendisine mesâni denilmiş olması doğrudur, Nitekim onun özelliklerini anlatan bir rivayette şöyle denilir: Onda hiçbir tezat ve eğrilik bulunmaz. Bu sebeple onu düzeltmeye ve doğrultmaya ihtiyaç yoktur. O, kimseyi yolundan saptırmaz ve kimsenin ayıplanmasına sebep olmaz. Onun harikuladeliği tükenmez. Mesâni kelimesinin övmek anlamına gelen senadan gelmiş olması da mümkündür. Çünkü Kur’an’dan daima övgüye lâyık güzellikler ortaya çıkar ve onu okuyan, öğretenen ve onunla amel eden kimseler de övülmeye lâyık kimselerdir.

Şöyle de denildi: Seb’ul-Mesâni ile Kur’an’daki emir, nehiy, müjdeleme, uyarma, darb-ı meseller, nimetlerin tek tek sayılması ve geçmiş ümmetlerin haberleri gibi kısımlar kasdedilmiştir.

Fakat doğru ve sahih olan Fatiha’nın seb’ul-mesâni olmasıdır. Onun mesâni kelimesiyle isimlendirilmesinde, başka şeylerin bu kelimeyle isimlendirilmesine engel olan unsurlar bulunmamaktadır. Madem ki Fatiha’nın seb’ul-mesâni olduğuna dair Rasûlullah’tan (s.a) te’vile ihtimal vermeyecek kadar açık ve sahih bir haber vardır. O halde onu kabul etmek gerekir.

Âyetin sonundaki “ve yüce Kur’an’ı” sözüne gelince bunun da yorum ve açıklama kabilinden bir atıf olduğu söylenilmiştir. Buna göre anlam şöyle olur: “Andolsun biz sana seb’ul-mesâniyi verdik, o yüce bir Kur’an’dır.” Çünkü Fatiha sûresi özlü ve eşsiz üslubuyla Kur’an’ı Kerim hakkında genel ve toplu bir fikir verir.

Fakat buradaki atfın, genelin özele atfı olduğu daha kabule şayan bir görüştür. Buna göre yüce Kur’an’ın bütün sûreleri Fatiha sûresine atfedilir. Çünkü Fatiha sûresi evvela mushafın başlangıcıdır, ikinci olarak her namazda tekrarlanır, üçüncü olarak İslâm’ın bütün esaslarıyle ve Kur’an’ın gayeleriyle ilgili hususları kapsar. Hatta Fatiha suresinin yüce bir Kur’an olduğu, yani Kur’an’ın bütün maksatlarının onda özet halinde bulunduğu söylenilmiştir. En doğrusunu Allah bilir.

• Seb’ul-Mesâni
• Fatiha süresi ne demek? İslamda Fatiha süresi hakkında bilgi