Tavla Ve Satranç

(Dinimiz İslamda tavla ve satranç)

1- Tavla

Günümüzde daha çok hoşça vakit geçir­mek için oynanan tavlanın dinî hükmü konusunda değişik görüşler belirtilmiştir. Alimler, genelde, bazı hadislerde geçen “nerd”, “nerdeşîr” ve “kiâb” kelimelerini tavla olarak anlayıp açıklamışlardır.

Nerd İle ilgili olarak Hz. Peygamber’den nakledilen belli başlı hadisler şunlardır;

• a- “Nerdeşîr ile oynayan, elini domuz eti­ne ve kanına batırmış gibidir” (Müslim, Şi’r, ao; Ebû Dâvud, Edeb, 56; ŞevkânT, Neyi, VIII, 94).
• b- “Nerd ile oynayan kişi, Allah’a ve Rasûlü’ne İsyan etmiştir” (Ebû Dâvud, Edeb, 56; İbn Mâce, Edeb, 43; Muvatta, Ru’yâ, 6; Müsned IV, 394, 397« 400; Şevkânî, Neyi, VIII, 94).
• c- “Zar (kiâb) ile oynayan kişi Allah’a ve Rasûlü’ne isyan etmiştir” (Şevkânî, Neyi, vııı,94)
• d- “Nerd ile oynayıp, sonra namaz kılma­ya kalkan kişi, irin ve domuz kanı ile abdest almış ve namaz kılmış gibidir” (Şevkânî, Neyi, vııı, 94). (Özellikle son iki hadisin sened bakımından zayıflığı üzerinde durulmuş­tur.)

Öte yandan İbn Ömer’in ailesinden biri­nin nerd ile oynadığını görünce onu döv­düğü ve nerdi de kırdığı rivayet edilmiştir (Muvatta; Ru’yâ 7).

Bilginlerin çoğunluğu yukarıda başlıcaları anılan hadislerden ve sahabi uygulamala­rından hareketle nerd’in haram olduğunu ifade etmişlerdir. Ancak, Ebû İshak Mervezî, nerdin haram değil mekruh oldu­ğunu söylemiştir.

Zar ile oynamak ise çoğunluk sahabe ta­rafından mekruh görülmüştür. İbn Muğaffel ve İbnu’l-Müseyyeb ise kumara vesile yapılmamak kaydıyla zar ile oyna­maya izin vermişlerdir.

Hanefî alimler, genelde nerd ile satrancı aynı hükümde tutmuşlar ve kumar veya hiç değilse oyun olduklarını öne sürerek, nerd ve satranç oynamanın mekruh olduğunu söylemişlerdir.

Kâsânî, bu konuda şunları söyler; Eğer nerd ve satranç kumar ise, “Ey iman eden­ler, şarap, kumar, dikili taşlar (putlar) ve şans okları birer şeytan işi pisliktir.” (el-Mâide 5/90) âyetinden ve “Sizi Allah’ı anmak­tan alıkoyan her şey meysirdir” (Zeylaî, iv, 275) hadisinden hareketle haram olmalıdır. Eğer, nerd ve satranç kumar değil de oyun ise bu takdirde, “Her oyun haramdır. An­cak, kişinin eşiyle, ok ve yayıyla ve atıyla oynaması hariç” (Zeylaî, iv, 273-4) hadisinden hareketle yine haram olmalıdır (Kâsânî, v,127)

Nerd ve satrancın hükmü ile ilgili olarak bazı Hanefî kaynaklarda haram şeklinde, genelde ise mekruh şeklinde bir nitelen­dirme yer almaktadır. Bu kaynaklardaki mekruh ifadesinin haram anlamında kulla­nıldığı düşünülebilire de, Hanefîler’in nerd ve satrancı kumar veya oyun olma gerek­çesiyle haram saymaları pek yerinde görü­lemez. Çünkü Hz.Peygamberin oyunla ilgili yasağı bu kadar genelleştirildiğinde, günümüzde mubah olduğunda kuşku du­yulmayan bir çok oyunun da aynı gerek­çeyle haram sayılması gerekecektir. Diğer taraftan nerd ve satrancın, kumar olma ihtimalinden hareketle haram sayılması da pek isabetli değildir. Çünkü kumarın ölçü­leri ve sınırları bellidir. Kumara vesile kılın­ma ihtimali vardır diye haram sayılacak olursa, bu ihtimalden hareketle daha bir çok oyunun haram kılınması gerekecektir. Bu itibarla, çoğunluk Hanefi kaynaklarda ifade edildiği şekilde, tavla ve satrancın kumara vesile kılınmamak şartıyla haram olmadığı ancak, zamanı boşa geçirme gibi noktalardan hareketle mekruh olduğu söylenebilir.

İmâm Mâlik, “Haktan sonra geriye sadece dalalet kalır” (Yunus 10/32) âyetinden ha­reketle, satranç ve nerd ile oynamak dala­lettir demiştir. Ancak, birçok Mâlikî bilgin, âyetin baş tarafında “İşte sizin rabbiniz olan Allah haktır” denildiğini dolayısıyla burada davranışlar ve işler değil iman ve küfür söz konusu edilmektedir diyerek Mâlik’in bu gerekçelendirmesine karşı çıkmışlardır. Mâlikîler’den İbnu’l-Arabî de bu meseleyi şu şekilde ortaya koymuştur: “Allah, bazı şeyleri mubah kılmış bazılarını haram kılmıştır. Haram dalalet, mubah ise haktır. Satranç mubah ise dalalet olması söz konusu değildir. Çünkü, Allah’ın mubah bıraktığı bir şeyi mubah sayan kimseye dalalete düşmüş denilemez. Eğer satranç mubah değilse, bu konuda bir delile ihtiyaç duyulur ve ancak, haram olduğunu göste­ren bir delil bulunduğu takdirde âyetin içerdiği dalalet kapsamına sokulabilir. Daha sonra İbnu’l-Arabî, Hz. Peygamberin “Nerdeşir ile oynayan kişi elini domuzun etine ve kanına daldırmış gibidir” hadisinin, satrancı da yasakladığını belirtmiş ve ge­rekçe olarak her ikisinin de Allah’ı zikret­mekten alıkoyduğunu göstermiştir. (İbnu’l-Arabî, Ahkâmul-Kur’ân, III, 1052-1053).

Şafiî, oyun oynamaya düşkün kişilerin (ehlu’l-la’b) şahitliklerinden bahsederken nerd’in haber yönünden mekruh olduğunu ve diğer oyun türlerinden biraz daha fazla çirkin görüldüğünü ifade etmektedir. (Umm, vı, 224-225, Beyrut 1990). Şafiî devamla satranç oynamayı sevmediklerini fakat bunun nerd’den daha hafif olduğunu ifade ettik­ten sonra, “Oyun din ve mürûet ehlinin sanatı değildir” diyerek insanların oynadık­ları bütün oyunların mekruh olduğunu söylemiştir {Umm, vı, 224-225).

Şafiî, bu oyunlardan her hangi biriyle, onu helal görerek oynayan kişinin şahitliği­nin reddolunmayacağını, fakat oyun sebe-biyle namazlardan gafil olunması, bu gafle­tin namazları kaçıracak derecede artması durumunda, tıpkı unutma veya baygınlık gibi bir durum olmadığı halde boş oturup namaza devam etmeyen kişinin şahitliği­nin reddedildiği gibi, namaz vakitlerini hafife aldığı gerekçesiyle bu kişinin şahitli­ğinin de reddedileceğini ileri sürmüştür.

Bu bilgiler ışığında tavla konusunda şöyle bir değerlendirme yapılabilir:

Nerdeşîr, arapçalaştırılmış farsça bir ke­lime olup nerd demektir. “Şîr” kelimesi “tatlılık (hulv)” anlamındadır. Başka bir açıklamaya göre nerdeşîr, kendisiyle oyna­nan taşları bulunan kısa tahtadır. Bir başka açıklamaya göre, bu oyunu ortaya koyan kişi, Erdeşîr b. Bâbek olduğu için bu adı almıştır.

Nerdin haram kılınma sebebi bu oyunun konuluşunun mevcut ay ve güneş şekliyle felek görünümünde olması dolayısıyla, konumlarının birbirine yakınlaşmaları anında doğan değişik tesirlerin varsayılma-sı ve bu suretle, bütün işlerin Allah tarafın­dan takdir edilmiş olup ve kesbin (çalışma ve gayretin) bunlarda hiç bir fonksiyonu olmadığını göstermeyi hedeflemesi şeklin­de açıklanmaktadır. Bunun içindir ki nerd ile oynayan kişi bununla kendisi için takdir edilen şeyin gerçekleşmesini bekler.

Nerd için getirilen açıklamaların hiçbirisi günümüzde tavla olarak adlandırılan oyu­nu anlatacak açıklıkta değildir. Ancak, Şevkânî’nin nerd ve nerdeşirin anlamı ile ilgili olarak naklettiği açıklamalar göz önünde tutulduğunda, nerd ve nerdeşirin günümüzde tavla adıyla bilinen oyundan biraz daha değişik bir oyun olduğu sonucu da çıkabilmektedir. Bu itibarla hadislerde geçen nerd ve nerdeşîr kelimelerinin gü­nümüzdeki tavla oyununu kesin olarak anlattığını söylemek pek doğru olmayabi­lir. Sonuç itibariyle, kumara bulaştırılmadı-ğı sürece, gerek Allah’a gerek aile ve top­luma karşı görevler aksatılmadığı sürece, o sırada daha önemli ve gerekli bir şey ihmal edilmediği sürece tavla oynanmasında dinen büyük bir sakınca olmasa gerekir.

2- Satranç

Satranç oyununun daha ziyade sahabe döneminde ortaya çıktığı söylenmektedir. Bu konuda sahabeden değişik görüşler nakledilmektedir. Mesela, Hz. Ali, “Sat­ranç, acemlerin meysiridir” demiştir.

Nevevî, satrancın haram değil mekruh olduğunu ifade etmiştir.

Mâlik ve Ahmed, satrancın haram oldu­ğunu söylemişlerdir. Mâlik ayrıca, satran­cın nerdden daha kötü ve daha oyalayıcı olduğunu ileri sürmüştür.

Hz. Ali’den “satranç da meysirdendir” dediği nakledilmiştir (Şevkânî, Neyi, vıll, 95).

Ebû Yusuf ve Muhammed, küçük gör­mek suretiyle oynamalarına mani olmak düşüncesiyle, satranç oynayanlara selam verilmesini doğru bulmamış, Ebû Hanîfe ise, selam vermek suretiyle, onları bir müddet için de olsa oyundan alıkoymak düşüncesiyle, onlara selam vermede bir sakınca olmadığını ileri sürmüştür. (Hanefî kaynaklarda satrancın tavla ile birlikte mütalaa edildiği yukarıda açıklanmıştı.)

Buna karşılık Şafiî, kavramayı keskinleş­tirmesi, muhakemeyi güçlendirmesi, savaş taktiklerine ve hilelerine alıştırması itibariyle eğitici olduğunu ve bu yönüyle atıcılık ve biniciliğe benzediğini ileri sürerek sat­ranç oynamaya ruhsat vermiştir.
İslamda inanç ibadet ve yaşayış

Tavla oynamak Müslüman alimlerinin ittifakı ile haramdır günahtır çünkü tavla oynamak kumara götüren yollardan biridir.

Satranç konusu ise farklıdır bazı alimler zekayı geliştirdiği için ibadetlere engel olmaması şartı ile caiz görmüşlerdir bazıları ise tavla gibi saymışlardır doğrusunu bilen Allah’tır

BENZER KONULAR:

• Tavla oynamak haram mı
• Tavla oynamak günah mı
• Tavla ile ilgili hadisler
• Tavla oynayana selam verilmez
• Tavla oynamak neden günah
• Tümünü görüntüle.

İslam’da satranç oynamanın hükmü