Buluntu eşya (lukata) ile ilgili hükümler nelerdir

SORULU CEVAPLI KOLAY SAFII FIKHI

LUKATA (YİTİK) BÖLÜMÜ

S. 1. Lukata nedir ve rükünleri nelerdir?

C. 1. Lukata sözlükte kaybolmuş şey demektir.
Şer’i istılahta: Bulan kişinin kime ait olduğunu bilmediği korumasız muhterem mal, haktır.
Rükünleri:
1. Multakit (bulan kişi): Şartları: Müslüman, hür, güvenilir, ergen ve akıllı olmalıdır.
2. Multakat (kaybolan/bulunan şey): Şartları: Gafletle veya bilinmeden kaybolmuş olması, sahipsiz veya sokakta ve İslam ülkesinde veya Müslümanların yaşadığı küfür devletinde bulunması gerekir.

S. 2. Canlı, cansız ve harem (Mekke haremi) lukatasının hükmü nedir?

C-2: Kaybolmus mal, hayvan ise bakılır: Eğer at ve deve gibi gücüyle veya geyik ve tavşan gibi hızıyla kendini küçük yırtıcılardan koruyabiliyor. sa sahrada alınması caiz değildir. Ancak yerleşim birimlerinde ise alınabi lir. Eğer koyun gibi zayıflıktan veya hasta deve gibi sonradan oluşmuş bir sebepten dolayı kendini koruyamıyorsa sahra veya yerleşim birimlerinde mülk edinmek veya başka amaçla alınması caizdir. Kaybolan mal cansız ise, kendini koruyamayan hayvan gibi her halükarda alınması caizdir. Mek ke haremindeki yitik alınamaz, ancak mülk edinme amacı olmadan sahibi için koruma maksadıyla alınabilir.

S. 3. Lukata nasıl tanıtılır?

C. 3. Hurma gibi değersiz bir şeyi bulan, tanıtmadan mülk edinebilir. Eğer değerli bir mal ise, bulan kişi nesneyi diğer şeylerden ayıran özellikleriyle tanıtmalıdır, niteliklerini öyle belirlemelidir ki kendisine ait olduğunu iddia eden çıktığında o niteliklerle o kişinin mal sahibi olup olmadığını an layabilmelidir. Nitelikleri fazla açıklamamladır ki herkes sahibi olduğunu iddia etmesin. Tanıtma süresi bir senedir, örf ve âdete göre cami kapıları pazarlar gibi kamusal alanda tanıtılır. Bir hafta günde iki defa, sonraki hafta günde bir defa daha sonra yedi hafta boyunca her hafta bir defa ve ondan sonra da her ay bir defa tanıtılır.

S. 4. Yitikler kaç türdür ve bunlarda tasarruf şekli nasıldır?

C. 4. Yitikler dört türdür ve aşağıdaki gibi tasarrufta bulunur:
1. Yitik hayvan ise, bulan kişi dilerse korur ve hâkimin izliyle veya şahit tutarak besler, sahibi çıktığında masraflarını ondan alır. Dilerse şahit huzurunda satar parasını korur veya mülk edinir ve sahibi çıktığında mülk edindiği günkü değerini öder.
2.Çabuk bozulan cansızlardansa, bulan muhayyerdir ister yer de ğerini borçlanır dilerse hâkimin izniyle satar parasını korur.
3. Kurutma gibi yöntemlerle korunması mümkünse, yitiği bulan kişi mal sahibi için aşağılardan en iyisi hangisiyse onu yapar: Hâkimin izniyle satar ve parasını korur. Ya da teberru olarak ilaçlar veya mahkeme kararıyla bir kısmını satıp diğerini ilaç latarak korur.
4. İlaçsız korunabiliyorsa, tanıtım süresince korumak gerekir.

S. 5. Yitik nasıl mülk edinir?

C. 5. Mezhepteki bir görüşe göre, eğer korumak için alırsa tanıtması gerekmez. Mal yanında emanet kalır ve hiçbir şekilde tasarrufta bulunma maz. Mülk edinmek için alırsa, yitik korunabiliyorsa kendisini, korunami yorsa -satması halinde- parsını tanıtmak zorundadır. Mülk edindiği zaman zimmetine geçer ve sahibi çıkarsa mülk edindiği günün değerini sahibine borçlu olur. Bunu mülk edindim gibi açık bir lafızla veya aldım gibi kina yeyle niyet getirerek mülk edinir. Bir görüşe göre mülk edinme maksadıyla iniş tanıtım süresi geçtiğinde mülkiyetine geçer.

Kolay Şafi fıkhı
itisam yayınları