Merhum Elmalılı Hamdi Yazır’a göre;

“Lât için Tâif’de, Uzza için Nahle’de, Menat için Kudeyd’de birer mekân bulunmaktaydı. Lât Tâif’de idi. Sakif kabilesi, beyaz bir taş üzerine onun beytini kurmuş ve ona bakıcılar tayin etmişti. Başta Kureyş olmak üzere bütün Araplar ona hürmet ederlerdi. Menat, Medine ile Mekke arasında Muşellel nahiyesinde bulunan Kudeyd isimli mevkide, deniz sahilinde dikili bir putun adıdır. Bu put, diğer putların hepsinden önce dikilmiştir. Bunu ilk defa dikenin Amr b. Lühayyi Huzâî olduğu, onu Şam tarafından getirip Ka’benin etrafına diktiği rivayet edilmektedir. Kureyş’lilerin nazarında da putların en büyüğü Uzza idi.

Lat, döğüp ezmek ve bulamak mânâlarına gelmektedir. Anlatıldığına göre vaktiyle bir adam yağ ile kavut yapıp halka yedirirmiş ve yiyenler de gelişirlermiş. Derken o zât mabud telakki edilip, onun suretinde bir put yapılarak Lât ismi verilmiştir. Uzza da belli ki “eazzın” müennesi olarak azîze demektir. Menat ya kader, ölüm veya ilâh mânâsına “Menâ”dan alınmıştır, ya da yanında kurban kanlarının dökülmesi veya kendi inançlarına göre yağmur ümit edilmesi gibi bir düşünce ile bu isim verilmiştir.”

Putlara verilen isimlerin hepsi müennestir (dişidir.) Arapça’da isimler, ya müzekker (erkek) ya da müennes (dişi) olur. Fakat müşrikler putlarına hep müennes isimler vermişlerdi. Özellikle Allah adına dikildiği iddia edilen söz konusu putlar, müennes isimli idiler. Müşriklerin kanaatine göre, putlar ilâhî kuvvetlerin ve meleklerin suretleridir. Melekler de Allah’ın kızlarıdır. Bu yüzden müşrikler; “Biz onların suretlerini yapıp müennes isimler vererek, onlara taparız. Böylece de bu putları Allah’ın yanında şefaatçi kabul ederek yardımlarını bekleriz.” diyorlardı. Nitekim şu iki âyet onların durumlarını dile getirmektedir. ” Bunlar, Allah katında bizim şefaatçilerimizdir .” (Yûnus, 10/18), “Biz bunlara, sırf bizi Allah’a yaklaştırsınlar diye tapıyoruz.” (Zümer, 39/3)

Kureyşliler Ka’be’yi tavaf ederken “Lât, Uzza ve üçüncü olarak da öteki put Menat hürmetine, çünkü onlar ulu kuğulardır, her halde onların şefaatleri umulur.” diyorlardı. Ve de onları Allah’ın kızları kabul edip şefaatlerini bekliyorlardı.

“Siz de gördünüz değil mi Lât ve Uzza’yı? Üçüncü olarak da diğer putunuz Menat’ı? Demek size erkek, Allah’a dişi öyle mi? Öyle ise bu çok insafsızca bir taksim! Onlar, hiçbir şey değil, sırf sizin ve babalarınızın uydurduğu kuru isimlerdir. Allah, onlar hakkında hiç bir delil indirmedi.” âyetleri inzâl buyuruldu.”

Merhumun Vedd, Süvâ, Yeğûs, Ye’ûk ve Nesr bahsine dair ise izahı şöyledir.

“Nûh, dedi ki: “Rabbim! Gerçekten onlar bana karşı geldiler, malı ve çocuğu ancak kendi hüsranını artıran kimseye uydular. Bunlar da, çok büyük bir tuzak kurdular. Şöyle dediler: ‘Sakın ilâhlarınızı bırakmayın. Hele hele Vedd’i, Süvâ’ı, Yeğûs’u, Ye’ûk’u ve Nesr’i hiç bırakmayın. Onlar gerçekten birçoklarını saptırdılar. (Rabbim!) Sen de bu zalimlerin sadece sapıklıklarını artır.” (Nuh 71/21-24)

Bunlar, kendilerince en büyük tanıdıkları ve tapındıkları putlarının isimleridir. Bununla beraber kendi aralarında dereceleri birbirinden farklıdır. Kesin olmamakla birlikte Nuh kavminden araplara geçen putlara ait bu isimler esasen bazı iyi kişilerin isimleri iken vefatlarında onların adına ve oturdukları yerlere Şeytan’ın aşılama ve telkinleriyle dikmeler dikilmiş ve bunların adları verilmiş, sonra da onları tanıyanlar kalmayınca bilmeden bunlara tapılmıştır.

Keşşâf’ta zikredildiği üzere, bir de şöyle denilmiştir: Vedd, bir erkek şeklinde, Süva bir kadın şeklinde, Yeğus bir arslan şeklinde, Yeuk bir kısrak şeklinde, Nesir bir kartal şeklinde idi. Lakin anılan putların insan silüetinde olduğu daha yaygın bir kabul görmüştür.

Vedd, en büyükleri ve en iyileri idi. Bunların hepsi Âdemoğullarından idi. Bir rivayete göre de Vedd, yüce Allah’tan başka ilâh edinilenlerin ilkidir. Yeğus kurşundandı. Çıplak bir deveye yükletilir, beraberinde giderler, bir yere varıp kendi kendine çökene kadar onu hiç dehlemezlerdi. O çökünce de, “Haydin, konaklayacağınız yeri beğendi.” derler ve etrafına konarlar ve oraya bir bina yaparlardı”

Benzer Konular: