Assalamu alaykum, e120 karmin böceğinin kurutulması sonucu verdiği kırmızı boyadır(kan) ve birçok ürünlerde renklendirici olarak bulunur. Bazı yerlerde böcek birçok işlemden geçtiği için haramlığı ortadan kalkar deniyor, bazı yerlerde hala haramdır deniyor, bazılarıda sağlığa zararı olursa haram olur deniyor. Hangi yönde ilerlemeliyim çok merak ettim yardımcı olurmusunuz kardeşim, Hanefi mezhebindenim bu arada.
Karmin konusunda diyanet fetvası
Bazı yiyeceklerde renklendirici olarak kullanılan Karmin (kırmızı boya) helal midir, içinde bu tür renklendirici olan yiyecekleri tüketmek caiz midir? Karmin: Dactylopius coccus isimli böcekten elde edilen bir tür renk pigmentidir. Pigment, böceğin yumurtalarından ve vücudundan elde edilir. Pigmentin ismi karmin olup, asıl renk ise karminik asittir. Karmin, tekstil boya maddesi olmasının yanısıra, gıdalarda da yaygın olarak kullanılmaktadır. Ayrıca sakız, hap ve öksürük pastili olarak da üretilmektedir. (Bk. Küçüköner, Erdoğan, 2010. Gıda Katkı Maddeleri Ders Notları Basılmamış. S.D.Ü. Müh. Mim. Fak. Gıda Mühendisliği Bölümü, Isparta, Ayrıca bk. Anonymous. 1996. Food Colours. Food Technology, Vol. 40 (7) 49-56.)
Allah temiz ve sağlıklı olan şeyleri (tayyibatı) helal, pis/iğrenç ve zararlı olan şeyleri (habaisi) haram kılmıştır. (Bk. Araf, 7/157) Müctehid alimler haşerat cinsi böceklerin tüketilmesinin hükmü konusunda ihtilaf etmişlerdir. Hanefi, Şafii ve Hanbelilerin de içinde bulunduğu cumhur ulema; haşerat cinsi böcekleri ve sürüngenleri habais kapsamında görüp haram olduğu sonucuna varmışlardır. Naslarda helal olduğu açıkça belirtildiği için çekirge bu hükmün dışındadır. Ancak Maliki alimlerinin büyük çoğunluğu naslarda açıkça yasaklanmayan haşerat cinsi böceklerin ve sürüngenlerin tezkiye (besmele ve niyet ile itlaf etme) şartıyla helal olduğunu söylemişlerdir. Çünkü “Eşyada asl olan ibahadır” ve naslarda geçen habais kavramı (sağlık açısından zararlı olması dışında) iğrençlik hali toplumların örfüne/damak zevklerine göre değişkenlik arz etmektedir. Hanbeli alimlerinden bir kısmı da akıcı kanı olmayan hayvanların helal olduğunu belirtmişlerdir.
Sonuç olarak böceklerdeki renkli sıvıların kan olmaması, söz konusu pigmentin renklendirici olarak üretilirken bir takım kimyasal işlemlerden geçmesi ve bu renklendiricinin birçok mamülde bulunması (umûmî belva) sebebiyle sağlığa zararlı olmadığı sürece söz konusu renklendiricinin haram olduğu söylenemez. Ancak şüpheli şeylerden kaçınmak emredildiği için üreticiler, bu renklendiricinin alternatifi varsa ona yönlendirilmelidir.
CEVAP:
Ve aleyküm selam ve rahmetullahi ve berekatüh.
Hanefi mezhebinde böcek ve haşerat tüketimi genel olarak haram kabul edilmiştir, çünkü bu tür varlıklar “habais” (pis ve iğrenç şeyler) kapsamında değerlendirilir. Bununla birlikte, çekirge istisna tutulmuş ve helal kabul edilmiştir. Karmin (E120), böceklerden elde edildiği için bu konuda bazı tartışmalar bulunmaktadır.
Diyanet’in fetvasında da belirtildiği gibi, Karmin’in elde edilme sürecinde çeşitli kimyasal işlemlerden geçtiği ve böceğin sıvısının kan olmadığı göz önüne alınarak, bu maddenin sağlığa zararlı olmadığı sürece “haram” olmadığını söyleyen bir görüş mevcuttur. Ancak, şüpheli durumlar karşısında dikkatli olmak ve şüpheli şeylerden uzak durmak sünnete uygun bir davranıştır. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:
“Helal olan da bellidir, haram olan da bellidir. Bu ikisi arasında şüpheli şeyler vardır ki, insanların çoğu bunu bilmez. Kim şüpheli şeylerden sakınırsa, dinini ve ırzını korumuş olur.” (Buhari ve Müslim)
Eğer alternatif bir ürün mevcutsa, Hanefi mezhebindeki genel hüküm ve ihtiyatlılık gereği, Karmin içermeyen ürünleri tercih etmek daha uygun olabilir. Ancak tüketilmesinin kesinlikle haram olduğu söylenememektedir, çünkü kimyasal işlemlerle birlikte bu madde orijinal haliyle tüketilmiyor.
Sonuç olarak:
Alternatif ürünler varsa, onları tercih etmek ihtiyatlı bir davranış olacaktır.
Şüpheli şeylerden sakınmak sünnete uygun bir yoldur.
Eğer sağlığa zararlı olduğu kanıtlanmışsa, zaten haram kabul edilecektir.
Bu konuda iç huzurunuzu artırmak için güvendiğiniz bir âlime ya da Diyanet’in fetva hattına başvurabilirsiniz. Allah sizin için en hayırlısını nasip etsin.
BENZER KONULAR:
Answer ( 1 )
Karmin E120, ya da karmin asidi, kırmızı renk elde etmek için kullanılan bir gıda boyasıdır ve genellikle kırmızı meyve, şekerlemeler, içecekler, yoğurtlar gibi ürünlerde bulunur. E120, karnitin adı verilen ve bazı böceklerin (özellikle kochineal böceği) ezilmesinden elde edilen bir boyadır.
Helal olup olmadığı konusunda, bu maddelerin kaynağına dikkat etmek önemlidir. Çünkü karmin, hayvansal bir kaynaktan elde edildiği için, bazı helal sertifikalı ürünlerde bu boyanın kullanımı yasak olabilir. Ancak, kochineal böceğinden elde edilen karmin, helal sertifikalı olarak üretilmişse ve hayvanlara zarar vermeden toplandıysa, bu ürünler bazı İslam toplulukları tarafından helal kabul edilebilir. Ancak, güvenli bir seçim yapmak için helal sertifikasına sahip ürünleri tercih etmek en doğru yol olacaktır.