Ticarette Dürüst Olmak

Günümüzde insanlık, Kur’an’ın ve Sünnet’in ekonomik ve sosyal hayata ilişkin beşeriyete ışık tutan prensiplerine daha da muhtaç hale gelmiştir. İşte bu prensiplerden biri de ticaret ahlakıdır. Sevgili Peygamberimiz (s.a.s.): “Rızkın onda dokuzu ticarettedir.”[2] “Bereket ticarettedir.”[3] Hadisleriyle ticaretin rızık kazanmanın en meşru yollarından biri olduğunu ifade etmiştir.

Ticarette dürüst olmayan, aldatan, yalan söyleyen, yalanına yemin katan bir tüccar kısa vadede kâr ettiğini zannetse de aslında zarar eder. Allah’ın gazabına dûçâr olur. İşindeki bereket yok olur. Kişinin, satışa sunduğu malın ayıbını gizlemesi veya mal ile ilgili müşteriye yalan söylemesi haramdır. Hele hele mal, kusurlu olduğu halde bu kusuru gizleyerek satmak ardından da satılan mal geri alınmaz diyerek malı geri almamak kul hakkıdır. Peygamber efendimiz (s.a.s.) bu konuyla ilgili şöyle buyurmaktadır: “Kim ayıbı bulunan bir malı o ayıbını açıklamadan satarsa, Allah’ın daimi gazabı içinde kalır ve melekler durmadan ona lanet eder.”[4]

Malının güzel kısımlarını tezgahın önüne koyup çürük olanları gizleyerek müşteriyi aldatmak caiz değildir. Resûlullah bir gün buğday satan bir tüccarla sohbet eder ve sattığı ürüne elini daldırır. Buğdayın ıslak olduğunu görür. Bunun üzerine: “İnsanların görmesi için ıslak olanı üst tarafına koysaydın ya! Bizi aldatan bizden değildir.”[5] buyurur.

Tüccar ölçü ve tartıya dikkat etmelidir. Müşterisini aldatmaya çalışmamalı ve tartıda haksızlık yapmamalıdır. Nitekim Kur’ân-ı Kerim’de ölçüyü eksik yapanlar şöyle kınanmaktadır: “Ölçüde ve tartıda hile yapanların vay haline! Onlar insanlardan bir şey ölçüp aldıkları zaman tam ölçerler. Fakat kendileri onlara bir şey ölçüp yahut tartıp verdikleri zaman eksik ölçüp tartarlar. Onlar büyük bir gün, insanların, âlemlerin Rabbinin huzurunda duracakları gün için diriltileceklerini sanmıyorlar mı?”[6]

Günümüzde çokça karşılaştığımız yanlışlardan biri de kişinin mallarını satabilmek için yemine başvurmasıdır. Oysaki Sevgili Peygamberimiz (s.a.s.) bir hadislerinde şöyle buyurur: “Alış-verişte çok yemin etmekten sakının. Çünkü yemin malı sattırırsa da bereketini kaçırır”[7]

Bir başka önemli husus ise müşteri ödemeleridir.  Çünkü mümin asla aldatmaz. Bu sebeple alış verişte borcu için “falan tarihte ödeyeceğim” diyen bu sözüne sadık kalmalıdır. Nitekim Kur’an-ı Kerim’de şöyle emredilir: “…Verdiğiniz sözü de yerine getirin. Çünkü verilen söz, sorumluluğu gerektirir.”[8]

Ticaret ile uğraşan kardeşlerimiz bir malın üretimi, reklamı, satışı ve ödemesi gibi her safhasında kul hakkından korkarak hareket etmelidirler. Unutmayalım ki insanoğlu muhakkak ki çalıştığının karşılığını hem dünyada hem de ahirette görecektir. Yalan söyleyen, hile yapan bir tüccar daima kaybetmeye mahkûmdur. Kul hakkına riayet eden dürüst tüccar ise cennetle müjdelenmiştir.

Hutbemi Peygamber Efendimizin dürüst tüccarlar için bir müjdesi ile sonlandırıyorum: “Emin ve doğruluktan ayrılmayan ticaret ehli, Peygamberler, sıddîklar, şehitler ve salihlerle beraberdir.”[9]

[2]     Suyûtî, I, 113.

[3]     Münâvî, Feyzül-kadîr, III, 224.

[4]     et-Tâc, II, 196.

[5]     Müslim, “İman”, 164.

[6]     Mutaffifin, 83/1-6.

[7]   İbn Mâce, Büyû, 30.

[8]   İsra 17/34.

[9]     Tirmizî, “Buyû’”, 4.