Share
İslamda alışveriş ile ilgili hükümler
Question
Alış Verişler Ve Veresiye Satışlar

SORU: İslâm’da alış verişin mubah olmasının hikmeti nedir? Alış verişin şartları nelerdir? Veresiye satışlarının hükmü nedir? Hanefî mezhebine göre açıklamanızı rica ediyorum.
CEVAP: Toplum, alış verişten müstağni olamaz, alış verişsiz bir toplum düşünülemez. Çünkü bir insan muhtaç olduğu herşeyi elinin altında bulunduramaz. Herşeyi elinin altında bulunduran birisini farzetsek bile bu defa bu kişinin bazı şeyleri diğerlerine vermesi gerekecektir.
Bu bakımdan insanlar geçmiş asırlardan beri alış veriş nizamını tanımışlardır. Allah’ın dini de bunu kabul etmiştir, nitekim beşeri kanunlar da bunu kabul etmiştir.
Bey, (yani alış-veriş) lügatte, bir malı bir mal mukabilinde mülk edinmektir. Yani istenilen, rağbet edilen bir malı, rağbet edilen bir malla mübadele etmektir. Şer’an bey ise, kazanç yoluyla, rıza göstererek bir malı bir malla değiştirmektir. Alış-veriş kelimeleri, biri diğerinin yerinde kullanılır. Alış verişin dinen caiz olduğuna delil Allah’ın şu sözüdür: Allah, alım, satımı helâl kıldı… (Bakara/275) Rasûlullah da şöyle buyuruyor:
Ey tüccarlar! Muhakkak ki sizin şu ticaretinize hile ve yalan karışıyor. Ona biraz da sadaka da karıştırın.
Bu hadis ticaretin aslının helâl olduğunu gösterdiği gibi, onu hile ve yalandan temiz tutmaya da teşvik ediyor.
Alış verişin rüknü icâb ve kabulden ibarettir. Satıcının sattım veya satıyorum, müşterinin de satın aldım veya alıyorum demesi gibi, veya satıcı alıcıya, “Bunu şu kadar mal mukabilinde alınız.” Müşterinin de “Kabul ettim veya satın aldım” satıcının da “Tamam, verdim” demesi gibi. Fukaha ıstılahında bu kelimelere, icâb ve kabul sığası (kalıbı) denilir.
İşte bu siğa (ahş-veriş kalıpları) iki taraf arasındaki rızalaşmayı gösterir. Allah bu konuda şöyle buyurmaktadır.
Ey iman edenler! Karşılıklı rızaya dayanan ticaret olması müstesna, mallarınızı, batıl (haksız ve haram yollar) ile aranızda yemeyin. (Nisa/29)
Allah Rasûlü de şöyle buyuruyor:
Rızası olmadan, müslümanın malı helâl olmaz.
Alış verişte bulunan iki tarafın da akit ve temyizde bulunmaları şarttır. Yani satılan şeyin mütekayyim ve teslim alınması mümkün olan bir şeyden olması gerekir. Alışverişin geçerli olabilmesi için, satıcının, sattığı şeye malik olması ve onun üzerinde tasarruf ve velayet hakkına sahip olması da şarttır.
Elden ele alıp vermek de icâb ve kabulün yerine geçer. Yani taraflardan biri eşyayı eliyle diğerine verir, diğeri de ona parayı uzatarak eşyayı alır. Mesela günlük bir gazete almak için konuşmadan onun satıcısına parayı uzatıyorsunuz, o da size gazeteyi uzatıyor. İşte bu alış veriş konuşulmadan yapılır. Allah bu konuda şöyle diyor:
Karşılıklı rızaya dayanan ticaret olması müstesna
Rızalaşma tarafların iradeleriyle, alıp-vermekle hasıl olur. Bu konuda bir konuşmaya yani icab ve kabule gerek yoktur.
Rivayetlere göre Süfyan es-Sevri bir nar satıcısına gelerek bir miktar para verir, narlardan bir tane alıp gider. Rızalaşma olduktan sonra peşin alıp vermek değersiz şeylerde caiz olduğu gibi, pahalı şeylerde de caizdir. Çünkü İslâm alış-verişte iki hedefin gerçekleşmesini gözetir:
a. Satılan iki şeyin denk olması, b. Rızanın bulunması.
Bu nedenle mökrehin (zorlanan kişinin) alış verişi sahih değildir. Çünkü Rasûlullah (s.a) şöyle diyor:
Müslümanın rızası olmadan malı helâl olmaz.
Alış verişte bir takım şartlar vardır ki onları şöyle sıralayabiliriz:
1) Satıcının akıllı olması, ta ki tasarrufa ehil olsun,
2) Müşterinin, satışı arz edilen malı kabul etmesi,
3) İcab ve kabulün bir mecliste olması (yani aynı anda ve oturumda olması),
4) Satılan şeyin hazır bulunması,
Zira mevcut olmayan şeyler satılmaz. Devenin karnındaki cenin gibi ki bunu satmak caiz değildir.
5) Satılan şeyin, satılmaya ve mülk edinmeğe uygun olması gerekir.
Mesela, hür bir insanı içkiyi domuzu leşi, put ve bunlara benzer şeyleri satmak caiz değildir.
6) Satılan şeyin, satıcının mülkünde olması lazımdır.
7) Satılan şey de satılan şeyin değeri de bilinmelidir. Bunları bilmeden ahş-veriş yapılmaz.
Veresiye alış-veriş de dinen caizdir. Yani peşin alış veriş caiz olduğu gibi veresiye alış-veriş de caizdir. Ancak sürenin belli olması gerekir. Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:
Kim hurmayı selef olarak verirse, onu belli bir ölçü ile, belli bir tartı ile ve belli bir zamanla versin.
Yine rivayetlere göre Hz. Peygamber (s.a) bir gayr-i müslimden belli bir süreye kadar kalkanını rehin vererek mukabilinde veresiye yiyecek almıştı.
Süre belli olmazsa alış-veriş de sahih olmaz. Çünkü süreyi bilmemek, akdin gereğini yerine getirmeye engel olur. Çünkü mal sahibi kısa bir zaman içinde onun bedelini isteyecek, beri tarafta da borç alan kişi onu uzun bir müddet içinde vermeye kalkacak. Böylelikle anlaşmazlık olacak, zarar meydana gelecek. Bu sebeple veresiye alış verişte ahşverişin sahih olması için belirli bir sürenin tayin edilmesi şarttır.
iki taraf peşin bir alış-veriş üzerinde uyuşur, sonra veresiyeye intikal ederse, satıcı da buna rıza gösterirse, bu da caiz olur.
Alış-verişte bahsi geçen paranın bir çok çeşitleri varsa, hangi çeşit para olduğu belirlenmemişse, o zaman alış-veriş mahallinde en çok kullanılan dinar geçerlidir. Çünkü dinardan anlaşılan odur. Ancak eğer nakit nevinin bilinmemesinde anlaşmazlığa düşülürse o zaman alış veriş fasit olur. Böylelikle cehalet (nakdin nevini bilmemek) vasıfları tanımakla ve durumu açıklamakla giderilir.
Müslüman Allah’ın alış-verişi insanlara kolaylık olsun diye mubah kıldığını düşünmelidir. Çünkü bir fert tek başına hayatta kendine lazım olan şeyleri temin edemez. Bundandır ki din, alış-verişi ve mal mübadelesini helâl kılmıştır.
Ve yine şunu da hatırdan çıkarmamak gerekir ki, Rasûlullah şöyle buyurmuşlardır:
Allah, alışverişinde müsamaha gösteren kişiye merhamet etsin (ondan razı olsun).
Hz. Peygamber’e, hangi işin daha iyi olduğu sorulduğunda “İyi bir alış-veriş ve kişinin el emeğidir” dedi. İyi bir alış veriş içine hile ve yalan karışmamış alış veriş demektir.
BENZER KONULAR:
- İçkili Yerden alışveriş Yapmak Caiz mi?
- E-Ticaret Sitesi Üzerinden Faizsiz, Masrafsız alışveriş Kredisi Almak
- Vadeli alışveriş yapmak caiz midir
- alışveriş ne zaman haram olur
- Bitcoin ile alışveriş yapmak caiz midir
- Tümünü görüntüle.
Answers ( 2 )
Alışveriş
İnternet üzerinden satış yapıyorum Bi ürün koydum Bi kişi fiyatın altında fiyat verdi bende olur dedim ama kârım fazla olmıyacaktı sonra alıcıya satmaktan vazgeçtiğimi soyledim bunun hükmü nedir
Alış-veriş akdini yapanların, muhayyer kalmayı şart koşmaları caizdir. Tarafların üç gün muhayyer kalma müddetleri vardır. Bu müddet üç günden az da olabilir. Fakat Ebu Hanife’ye göre, üç günden çok olması caiz değildir, ancak Sahibeyn’e göre süreyi belirledikleri takdirde caizdir.
Fakat şöyle de bir gerçek vardır. Satıcı kârını ve oluşacak muhtemel zararını önceden hesaplayıp bilmelidir. Ona göre bir karar vermelidir. Az kâr edeceğini biliyor ise fiyatını da ona göre belirleyip o şekilde satışa sunmalıdır.
İslam’da birçok konuda hükümler olduğu gibi alışveriş konusunda da bazı hükümler vardır. Bunların en başında satıcı ve alıcı birbirlerine karşı dürüst olmalıdır. Aldatma niyeti olmamalıdır.
Alış verişin rüknü icâb ve kabulden ibarettir. Satıcının sattım veya satıyorum, müşterinin de satın aldım veya alıyorum demesi gibi, veya satıcı alıcıya, “Bunu şu kadar mal mukabilinde alınız.” Müşterinin de “Kabul ettim veya satın aldım” satıcının da “Tamam, verdim” demesi gibi. Fukaha ıstılahında bu kelimelere, icâb ve kabul sığası (kalıbı) denilir.
Yatırım kazanç
Hocam selamun aleykum. Bi sirket var yatırım yapıyorsun bir miktar yıllık üyelik alıyorsun. Sana belirli görevler veriyor youtube video izleme yorum yapma begeni gorevleri vesaire. Kazanc sagliyosun bi miktar. Bu dinimize gore caiz midir?
Sanal ortamlardan para kazanmak, bir kazanç elde etmek caizdir. Fakat bu duruma kişinin çok dikkat etmesi gerekmektedir. İşin içerisinde dinin yasaklamış olduğu faiz, aldatma, yalan ve hile bulunuyor ise bu asla caiz değildir. Bu duruma dikkat etmeniz gerekmektedir.