İslam fıkıh hukukuna göre Gizli komisyon alma, Müvekkilden habersiz kazanç sağlama

Question

Arkadaşlarıma 1000 liralık zeytin yağı aldım daha sonra satıcıyla anlaşarak fiyatı 800 liraya düşürttüm arkadaşlarıma 1000 liradan verdim aradaki 200 lira helal midir?

CEVAP:

Temel olarak, bir malı satmak üzere vekil tayin edilen kişinin (sizin durumunuzda arkadaşlarınızın temsilcisi olarak hareket etmeniz):

Belirlenen Fiyattan Daha Yüksek Bir Fiyata Satması, Vekil, malı müvekkilinin (arkadaşlarınızın) menfaatine olacak şekilde, belirlenen fiyattan daha ucuza satmak yerine daha pahalıya satarsa, elde ettiği fazla miktarı alamaz, tüm bedeli müvekkiline teslim etmelidir.

Fazlalık Hakkının Durumu: Ancak, müvekkil (“Şu kadara sat; üzerinde satarsan fazlası senindir” gibi bir ifadeyle) vekile, kararlaştırılan fiyatın üzerindeki miktarı kendisine bırakma izni vermişse, bu fazlalığı (sizin durumunuzda 200 TL’yi) alması caiz olur.

Sizin durumunuzda, arkadaşlarınız size zeytinyağını 1000 TL’ye satmaları için vekil tayin etmiş gibi görünmüyor; daha çok, onlara aracılık yapmış ve müşteri/satıcı ilişkisini yönetmişsiniz.

Siz, satıcıyla anlaşıp fiyatı 800 TL’ye düşürmüşsünüz.

Ardından arkadaşlarınıza 1000 TL’den satmışsınız.

Aradaki 200 TL sizin “gizli kazancınız” olmuş.

Fıkıh alimleri, aracılık (simsarlık) ücretinin prensip olarak caiz olduğunu belirtirler. Ancak bu ücretin, tarafların bilgisi ve rızası dahilinde olması önemlidir.

Sizin yaptığınız işlemde:

Müvekkiliniz/Arkadaşlarınızın Rızası.. Arkadaşlarınız, sizin aracılık yaptığınızı ve bu iş karşılığında bir ücret/komisyon alacağınızı biliyor muydu? Eğer biliyorlarsa ve bu 200 TL sizin bu hizmetinizin karşılığı olarak onlara yansıtılmadıysa (yani size özel bir komisyon olarak ayrılmadıysa) ve siz bu kazancı onlardan gizlediyseniz, bu durum gizli komisyon olarak değerlendirilir.

Gizli Kazanç: Eğer arkadaşlarınız 1000 TL öderken, sizin satıcıyla anlaştığınız 800 TL’lik fiyat üzerinden değil de, sizin belirlediğiniz 1000 TL üzerinden ödedilerse ve aradaki fark olan 200 TL’yi sizin bu hizmetinizin karşılığı olarak onlardan gizlice (habersizce) sağladınızsa, bu durum İslam hukukunda “kul hakkı” ve “haksız kazanç” kapsamında değerlendirilebilir, çünkü bu, vekilin (veya aracının) müvekkilinden (veya alıcıdan) habersizce kazanç sağlamasıdır.

Özetle: Eğer bu 200 TL’yi, arkadaşlarınızın (sizin aracılığınızdan haberdar olarak ve bu hizmetin karşılığı olarak size bırakmayı kabul ederek) tam rızası ile değil de, onlara 1000 TL ödemeleri gerekirken, satıcıyla yaptığınız anlaşmayı gizleyerek elde ettiyseniz, bu kazancın helalliği tartışmalıdır ve dinen şüpheli kabul edilir. Bu durumda o parayı helal kılmak için arkadaşlarınızla konuşup durumu açıklamanız ve helallik almanız en güvenli yoldur.

Dini Siteler

BENZER KONULAR:

çözüldü 0
2025-10-31T16:37:54+03:00 1 Son Cevaplar 13 görüntüleme
2

Answer ( 1 )

  1. Melle
    1
    2025-10-31T16:41:00+03:00
    Cevapla

    Bu soru, İslami açıdan “gizli komisyon” veya “müvekkilden habersiz kazanç” (ce’l veya ihtikâr) kapsamında değerlendirilir. Durumu maddeler halinde açıklayalım:

    Güven ve Emanetin Kötüye Kullanılması:
    Arkadaşlarınız sizi güvenerek zeytinyağı alımı için vekil kıldı. Sizin onlar adına pazarlık yapıp uygun fiyat bulmanız beklenirken, siz tam tersine onlardan habersiz bir kâr elde ettiniz. Bu, İslam’daki “emanet” ve “güven” ilkelerine aykırıdır.

    Alışverişte Şeffaflık Esası:
    İslam alışverişlerde açıklığı emreder. Peygamberimiz (s.a.v.) “Satıcı ve alıcı (birbirlerinden) ayrılıncaya kadar muhayyerdirler. Eğer doğru söyler (malın kusurunu) açıklarlarsa, alışverişleri her ikisine de bereketli kılınır. Yok eğer gizler ve yalan söylerlerse, alışverişlerinin bereketi yok edilir.” (Buhârî, Müslim) buyurmuştur. Siz, arkadaşlarınıza malın gerçek fiyatını söylemediniz, dolayısıyla bu hadisteki “açıklama” emrine uymadınız.

    Helal Kazanç Şartları:
    Bir kazancın helal olması için tarafların razı olması, aldatma olmaması ve akdin doğru olması gerekir. Burada arkadaşlarınız, sizin 200 lira kazanacağınızı bilseydi belki sizi vekil tayin etmeyebilir veya bu işi kendileri yapmayı tercih edebilirdi. Onların bilgisi olmadan yapılan bu kazanç, “habersizce elde edilen kâr” anlamına gelir ve caiz değildir.

    Fıkhi Görüş:
    Hanefi mezhebine göre, bir kişi vekil kılındığı işte, müvekkilinden (vekil tayin eden kişi) habersiz fazla bir bedel alırsa, bu fazlalık “fâiz” sayılır ve helal olmaz. Diğer mezheplerde de benzer hükümler vardır.

    Sonuç:
    Bu şekilde elde ettiğiniz 200 TL helal değildir. Yapmanız gereken, bu parayı arkadaşlarınıza iade etmek ve onlardan helallik dilemektir. Eğer böyle bir kazanç istiyorsanız, baştan “Ben sizin adınıza alışveriş yapayım, aradaki farkı kâr olarak alayım” deyip onların rızasını almanız gerekir.

    En iyi cevap

Cevapla