Hadislerle Kur’an Eğitimi ve Öğretimi

Kur’an-ı Kerim’de Hz. İbrahim’in nesli için yaptığı duada “onlara Allah’ın ayetlerini okuyacak, kitap ve hikmeti öğretecek ve onları temizleyecek” bir peygamber istemesi (Bakara, 2/129. ) ve Allah Teâlâ’nın Hz. Peygamber için aynı ifadelerle “müminlere içlerinden Allah’ın ayetlerini okuyan, onları temizleyen, onlara kitap ve hikmeti öğreten bir peygamber göndermesinin bir lütuf”(Al-i İmrân, 3/164)  olduğunu beyan etmesi, ilk önce kitabı tilavet edip öğreten kimsenin Hz. Peygamber olduğunu belirten bir hakikattir.

İşte Kur’an’ın ilk öğreticisi olarak Hz. Peygamber’den, Kur’an okuyana, öğretene, dinleyene dair birçok hadis-i şerif sâdır olmuştur. Her şeyden önce O, Kur’an öğrenmenin sevabına vurgu yaparak öğrenmeyi teşvik etmiş ve Allah’ın kitabından bir harf öğrenen kimseye bir hasene olduğunu, her hasenenin ise on misliyle karşılık göreceğini söyledikten sonra bu harf sayısına açıklık getirmek bakımından “Elif Lâm Mim”’i örnek vererek bunun tek bir harf sayılmadığını, aksine Elif’in ayrı, Lam’ın ayrı, Mim’in ayrı harf olarak değerlendirileceğini  beyan etmiştir. Her bir sevaba on karşılık verileceği ise ayetle de sabit olan bir hakikattir. Hatta Kur’an’ı güzel bir şekilde okuyan kimsenin meleklerle beraber olduğunu, onu zorlukla okuyan kimseye ise iki kat sevabın verileceğini  bildiren hadis, eğitim öğretim aşamasında olanlar için daha büyük bir müjdedir.

Hadis-i şerifte “Allah’ın evlerinden bir ev” olarak zikredilen bir mekânda bir topluluğun Allah’ın kitabını tilavet etmek ve aralarında mütâla etmek üzere toplandığında meleklerin onları kuşatacağı, üstlerine sekinetin ineceği, rahmetin onları kaplayacağı ve nihayetinde Yüce Allah’ın onları kendi katındakiler nezdinde anacağı müjdelerinin verilmesi de Kur’an okumanın ve onunla meşguliyetin ne büyük mükâfatlara konu olduğunu gözler önüne seren bir örnektir.

Ondan önce veya sonra kendisi gibi bir öğreticinin görülmediği Hz. Peygamber, sözün en hayırlısının Allah’ın kitabı olduğunu bildirmiş , bu en hayırlı sözü öğrenen ve öğreten kimseyi de bir rivayette en hayırlı , başka bir rivayette ise en faziletli  kimse diye isimlendirerek Kur’an öğrenme ve öğretmeyi teşvik etmiştir. Dahası yanında methedilen birisi için “o kimsenin Kur’an öğrettiğini gördünüz mü ki onu hayırla anıyorsunuz?”  diye sorarak âdeta hayrı Kur’an’la aynileştirmiştir. Kur’an okuma ve öğrenmeye bu kadar değer veren Hz. Peygamber’e sahabe-i kiram, Yüce Allah için hangi amelin daha sevimli olduğunu sorunca Hz. Peygamber de “el-hâllü’l-Mürtehil” buyurmuştur. “El-hâllü’l-mürtehil nedir?” diye sorulunca ise “her bitirdiğinde Kur’an’ı evvelinden okumaya başlamaktır” diye cevap vererek Kur’an-ı Kerim’i düzenli okumanın Allah indindeki değerini ortaya koymuştur. Düzenli olarak okunması bu kadar değerli olan bir kitabın öğrenip öğretilmesinin de değerli olacağı tabidir. Nitekim zaman içinde oluşan hatim geleneğinde hatim duasından önce Kur’an’ın son sûrelerinin aralarda tekbirler eşliğinde okunmasından sonra son olarak Fatiha Sûresiyle Bakara sûrelerinin ilk ayetlerinin tilavet edilerek tekrar başa dönülmesi, bir manada Kur’an hatmine yeniden başlanılması, bu hadisin bir uzantısı olması muhtemeldir.

Bu en hayırlı kitabın güzel okunmasını da isteyen Hz. Peygamber, bir rivayette Kur’an’ı seslerimizle süslemeyi başka bir rivayette de seslerimizle güzelleştirmeyi emretmiş sahabe-i kiramdan güzel Kur’an okuyanları da övmüştür. Nitekim bir gün Ebû Musa el-Eş‘arî’ye sesinin güzelliğinden dolayı “Ey Ebû Musa, sana Dâvûd’un mizmarlarından bir mizmar verilmiş” diyerek onu takdir etmiş ve bu hadisler, o günden bu yana Kur’an’ı güzel okumaya çalışanlara da rehber olmuştur. Ayrıca bu hadislerde Hz. Peygamber’in Kur’an okuma ve dinlemeye özel bir önem vererek sahabeleri buna teşvik ettiği de görülmektedir. Nitekim kendisinden Kur’an okumasını isteyen Hz. Peygamber’e, “o size indiği halde ben mi okuyayım?” diye soran Abdullah b. Mes‘ûd, Hz. Peygamber’in, “ben onu başkasından dinlemeyi de severim” buyurmasıyla, “yeter” deyinceye kadar okumuş, bitirdiğinde Hz. Peygamber’in ağladığını müşahede etmiştir  . Kur’an öğrenme ve öğretmenin bir uzmanlık alanı olduğunu ifade edercesine Kur’an’ı dört kişiden öğrenmeyi tavsiye eden Hz. Peygamber, Abdullah b. Mes‘ûd, Übey b. Ka’b, Muâz b. Cebel ve Ebû Huzeyfe’nin mevlası Sâlim isimlerini saymıştır. Bu isimlerin Kur’an’ı, bir emir olan tertil üzere okudukları ve Hz. Peygamber’in bu yüzden onların okuyuşunu tavsiye ettiği de ifade edilmiştir.

Kur’an ehli olanları “Allah’ın ehli” olarak da vasıflandıran Hz. Peygamber, Kur’an okuyana “oku ve yüksel, dünyada okuduğun gibi tertil üzere oku. Şüphesiz senin menzilin okuduğun en son ayetin yanındadır” denileceğini ifade etmiştir. Ayrıca Kur’an’ın kıyamet günü ashabı için şefaat edeceğini  bildirmiş ve içinde/kalbinde Kur’an’dan bir şey/bölüm bulunmayan kimseyi harabe bir eve benzeterek sadece öğrenmeyi değil ezberlemeyi de teşvik etmiştir.

Bu konuda farklı teşbihler de yapan Hz. Peygamber, mümin ve münafığı Kur’an okuyup okumamasına göre sınıflandırarak Kur’an okuyan mü’mini kokusu hoş ve tadı güzel olan portakala, Kur’an okumayan mü’mini ise kokusu olmayan fakat tadı güzel olan hurmaya benzetmiştir. Kur’an okuyan münâfığı kokusu hoş fakat tadı acı olan reyhana Kur’an okumayan münâfığı ise hem kokusu olmayan hem de tadı acı olan Ebû Cehil karpuzuna benzetmiştir  . Bu hadisteki iki benzetmeden biri olan güzel kokunun etrafa yayılıyor olması Kur’an okuyanın mümin de münafık da olsa faydasının dinleyenlere ulaşması neticesini vermektedir. Ancak diğer benzetme güzel tat ise kişinin sadece kendisinin hissedebileceği bir şeydir  . Hz. Peygamber, fakirlerden oluşan Ashab-ı Suffeye bir gün o zaman ve onlar için çok değerli olan deve örneğiyle Allah’ın kitabından bir ayet öğrenmelerini bir deve kazanmaları ile mukayese etmiş böylece, onları Kur’an okumaya ve öğrenmeye teşvik etmiştir. Ümmetinden Kur’an okumalarını isteyen Allah Rasulü Kur’an’ın kıyamet günü kendini okuyanlara şefaatçi olacağını ifade ederek bazı sure isimleri de vermiş örneğin Bakara suresinin bereket olduğunu belirterek okunmasını istemiştir.

Hz. Peygamber’in bu teşvikleri hem sahabeler hem daha sonraki nesiller üzerinde oldukça etkili olmuştur. Nitekim daha önce zikri geçen “sizin en hayırlınız Kur’an’ı öğrenen ve öğretendir” hadisinin Kûfe camiinde kırk sene Kur’an öğretmeye sebep olarak zikredildiği  görülmektedir. Yine İslam toplumunda Hz. Peygamber’in amel defterlerinin kapanmadığı kimseleri sayarken onlardan birini de ardından dua edecek, hayırlı evlat bırakan kişi olarak zikrettiği 68 hadis-i şerifi vesilesiyle özellikle çocuklar, “ardımızdan, evladımız dua etsin” temennisi eşliğinde Kur’an eğitimine yönlendirilmişlerdir.

Hz. Peygamber’in ayetler arasında vakfederek okuduğunu ifade eden eşi Hz. Ümmü Seleme örnek olarak Fatiha sûresi ilk ayetlerini vermiş ve aralarda vakfederek “Maliki yevmiddin” ayetine kadar okumuştur  . Hz. Enes’e, Hz. Peygamber’in kıraati sorulunca “O’nun kıraati medliydi” buyurmuş ve örnek olarak “Bismillahirrahmanirrahim” ifadesini seslendirerek Allah lafzı ile Rahman ve Rahim lafızlarını uzatmıştır . Bütün bu rivayetlerde geçen vakf, med gibi kavramlar tecvidin konusu olarak meşhur olup Kur’an’ı okumayı, dinlemeyi, öğrenmeyi, öğretmeyi teşvik eden Hz. Peygamber’in bizzat kendisinin Kur’an tilavetinde örnek olduğunu da göstermektedir. Bu, doğrudan Kur’anla ilgili hadislerin yanında ilmin ve âlimin faziletine dair pek çok hadis bulmak da mümkündür.

BENZER KONULAR:

• Kur’an eğitimi ve Kur’an kursları
• Eğitimin Önemi Nedir ? Kısaca
• Kur’an Eğitimi Ve Kur’an Kurslarımız
• Çocuklarımız Ve Kuran Eğitimi
• Çocuk Eğitimi Ve Ahlak
• Tümünü görüntüle.