Dinde ticarette kâr haddi/kar sınırlaması

Peygamber efendimizin Ticarette kâr oranı

Gerek Kur’ân ve Sünnet’te gerekse sa­habe uygulamalarında kâr için belirli bir oran getirilmemiş ve bu husus kural olarak fert veya toplum olarak müslümanlara bırakılmıştır. Çünkü böyle sabit bir oran her zaman, her yerde ve bütün mallar açısın­dan adaleti gerçekleştirmeyebilir. Öyleyse, kâr haddi meselesi esas itibariyle ekono­mik ve sosyal şartlara göre yeniden düzen­lemesi yapılabilecek hususlardan biridir. Bu konuda, münferit uygulamalardan hare­ketle bir genelleme yapmak ve sabit bir kural geliştirmek isabetli bir yol olarak düşünülemez. Bunun yerine ekonomik şartlar muvacehesinde genel ilkelerden hareketle zamana ve zemine göre değişen bir politika izlenmesi herhalde daha doğ­rudur. Hz. Peygamber’in bu yöndeki uygu­lamaları gözden geçirilirse, Hz. Peygam­ber’in fiyatlara müdahaleden kaçındığı ve piyasanın arz-talep dengesine bağlı olarak doğal bir biçimde kendiliğinden oluşmasını istediği açıkça görülür.

Meselâ, Hz. Peygamber’in tasvibini ka­zanan şöyle bir uygulama vardır: Hz. Pey­gamber, Hakim b. Hızâm’a bir dinar vere­rek, kendisine kurbanlık bir koyun alması için göndermiş, Hakim b. Hızâm da bu parayla iki koyun satın almış ve birini tekrar bir dinara satarak bir dinar ve bir koyunla Hz. Peygamber’in yanına gelmiştir. Hz. Peygamber, Hakim b. Hızam’a hayır duada bulunmuştur. Bu durumda, yaklaşık olarak % ıoo’lük bir kâr elde edilmiş olmaktadır ve Hz. Peygamber buna karşı çıkmamıştır. Yine bunu destekleyici mahiyette olmak üzere, Hz. Peygamberin, fiyat belirlemeye (tesir) yanaşmadığı da hatırlanabilir. Bu iki uygulama esas alınırsa, İslâm hukukunda muayyen bir kâr haddi anlayışının getiril­mediği ve bunun yerine arz ve talep kanun­ları doğrultusunda ve serbest piyasa ortamı içerisinde oluşacak fiyatların ölçü alındığı sonucuna gidilebilir. Prensip bu olmakla birlikte, sun’i müdahaleler sebebiyle arz ve talep dengesinin bozulmasından doğan sakıncaları gidermek ve tüketicinin ihtiyaç­larının istismarını önlemek amacıyla yerine göre birtakım önlemlere başvurulabilir.

Buna karşılık bu anlayışı sınırlama kabi­linden şöyle bir uygulama daha vardır. Bir sahâbî alım satımda sık sık aldatıldığını söyleyerek Hz. Peygamber’e şikayette bulunmuş, Hz. Peygamber de ona şu tavsi­yede bulunmuştur; “Alım satım yaptığında, ‘aldatma yok’ de! Bu durumda bana üç gün süreyle muhayyerlik (tek taraflı olarak söyleşmeyi feshetme) hakkı vardır”. Ancak bu uygulama, sırf yüksek kârı engellemek için getirilmiş olmayıp, müşterinin her açıdan hakkını korumaya matuftur.

Burada, kâr haddi ile gabin arasındaki ilişkiyi ortaya koymakta yarar vardır. Bazı araştırıcılar kâr haddi ile gabin arasında doğrudan bir ilişki kurarak, anaparanın üçtebirlik kısmından fazla olan kârı gabn-ı fahiş saymışlar ve bunun caiz olmadığına hükmetmişlerdir. Halbuki, gabin başka şeydir, kâr haddi başka şeydir. Aralarında doğrudan bir bağlantı da (telazüm) yoktur. Çünkü tacir yüzde elli veya yüzde yüz kâr ettiği halde gabin yapmış olmayabilir. Bununla birlikte, ölçüsü ne olursa olsun kârın meşru olabilmesi için, aldatma, ihtikâr, zulüm ve kandırma ile hiçbir surette birlikte olmaması şarttır. Malın bir kusurunu gizleyerek veya aldatıcı reklamlarla etkileyerek yapılan satımlarda bir haksızlık söz konusu olabilir.

Özetlenecek olursa;

a- Ticarette kâr sağlamak caiz ve meşru­dur,

b- Kitab ve Sünnet’te muayyen bir kâr oranı getirilmemiştir,

c- Bununla birlikte, çok kazanç elde etme daima teşvik edilen bir şey değildir. Aksine az kâr ile yetinmek şüphelerden uzak oldu­ğu gibi, selefin uygulamasına daha uygun­dur,

d- Kârın helâl olabilmesi için, ticari işlem­lerde haramlardan kaçınmak şarttır. Eğer herhangi bir surette harama bulaşılmışsa, meselâ ticareti haram olan malların ticareti yapılmışsa, faiz, karaborsa, aldatma, kan­dırma yapılmışsa, bu takdirde elde edilecek kâr haram olur.

e- Bu şartlara riâyet edilerek elde edilen kârlar helaldir. Ancak, gerekli gördüğü takdirde devletin fiyatlara müdahele ede­rek, kâr için belirli bir ölçü getirmesi müm­kündür. >Kaynak inanc-ibadet-ve-gunluk-yasayis-ans

BENZER KONULAR:

• İslamda Alım satımda kar oranı
• İslamda kar oranı
• Madenlerin zekât oranı kaçtır?
• Zina yapanın karşılaşacağı felaketler
• Bela ve musibetlere karşı sabır
• Tümünü görüntüle.